Abstract
Введение. Хронические неинфекционные заболевания являются основной причиной смертности в мире. Эффективная профилактика на уровне первичной медико-санитарной помощи может значительно снизить преждевременную смертность и улучшить качество жизни, особенно среди лиц старших возрастных групп. Однако доступные данные о реализации профилактической деятельности в ПМСП Казахстана ограничены. Цель исследования: изучить текущие практики и потребности медицинских работников, а также ожидания и поведение пациентов в сфере профилактической помощи в учреждениях ПМСП г. Алматы. Материалы и методы. Данное описательное поперечное исследование было проведено в 10 учреждениях ПМСП Алматы в 2024 году. Результаты. Проводились анкетные опросы среди 240 медицинских работников и 360 пациентов старше 50 лет с хроническими заболеваниями. Результаты исследования показали, что в профилактической деятельности участвовали 94,2% медработников, однако 32,9% не проходили специализированного обучения. Нехватку информационных материалов отметили 50,8%. Среди пациентов 86,9% демонстрировали приверженность к гипотензивной терапии, но только 60,6% соблюдали рекомендации полностью. Около 21% не знали свой уровень артериального давления. Высокую удовлетворенность профилактикой отметили 56,7% пациентов. Заключение. Несмотря на активность медицинских работников, имеются недостатки в подготовке и ресурсном обеспечении. Пациенты демонстрируют готовность к профилактике, но нуждаются в лучшей информированности. Результаты подчеркивают необходимость системного укрепления профилактической помощи в ПМСП, особенно с учётом потребностей целевых групп. Introduction. Chronic non-communicable diseases (NCDs) are the leading cause of mortality worldwide. Effective prevention at the level of primary health care (PHC) can significantly reduce premature mortality and improve quality of life, especially among older age groups. However, data on the implementation of preventive activities in PHC in Kazakhstan remain limited. Objective: To explore current practices and needs of healthcare workers, as well as patients’ expectations and behaviors related to preventive care in PHC facilities in Almaty. Methods. This descriptive cross-sectional study was conducted in 10 PHC facilities in Almaty in 2024. Results. A questionnaire survey was conducted among 240 healthcare workers and 360 patients over the age of 50 with chronic diseases. The results showed that 94.2% of healthcare workers were involved in preventive activities, although 32.9% had not received specialized training. A lack of informational materials was reported by 50.8% of respondents. Among patients, 86.9% reported adherence to antihypertensive therapy, but only 60.6% fully followed medical recommendations. About 21% were unaware of their blood pressure level. High satisfaction with preventive care was reported by 56.7% of patients. Conclusion. Despite the active involvement of healthcare workers, there are shortcomings in training and resource availability. Patients show willingness to engage in prevention but need better awareness and guidance. The findings highlight the need for systemic strengthening of preventive services in PHC, particularly with regard to the needs of target populations. Кіріспе. Созылмалы жұқпалы емес аурулар дүние жүзінде өлімнің басты себебі болып табылады. Алғашқы медициналық-санитарлық көмек деңгейінде тиімді профилактика мезгілсіз өлім-жітімді айтарлықтай төмендетуге және әсіресе егде жастағы адамдардың өмір сүру сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Дегенмен, Қазақстандағы алғашқы медициналық-санитарлық көмекте профилактикалық іс-шараларды жүзеге асыру туралы қолда бар деректер шектеулі. Зерттеудің мақсаты: Алматы қаласының алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсету мекемелеріндегі профилактикалық көмек саласындағы медицина қызметкерлерінің қазіргі тәжірибесі мен сұранымдарын, сондай-ақ пациенттердің қажеттіліктерін бағалау. Материалдар мен әдістер. Бұл сипаттамалық көлденең зерттеу 2024 жылы Алматы қаласындағы 10 алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсету мекемесінде жүргізілді. Нәтижелер. Сауалнама 240 медицина қызметкері мен созылмалы аурулары бар 50 жастан асқан 360 науқас арасында жүргізілді. Зерттеу нәтижелері медициналық қызметкерлердің 94,2% профилактикалық іс-шараларға қатысқанын, бірақ 32,9% арнайы оқудан өтпегенін көрсетті. 50,8% ақпараттық материалдардың жетіспеушілігін атап өтті. Пациенттердің 86,9% гипертензияға қарсы терапияны ұстанатынын көрсетті, бірақ тек 60,6% ұсыныстарды толығымен орындады. 21% жуығы қан қысымының деңгейін білмеген. Пациенттердің 56,7% профилактикаға қанағаттанғанын хабарлады. Қорытынды. Медицина қызметкерлерінің белсенділігіне қарамастан кадрларды даярлауда және ресурстармен қамтамасыз етуде кемшіліктер бар. Пациенттер алдын алу шараларын іздеуге дайын екенін көрсетеді, бірақ ақпарат сапасын жақсарту қажет. Нәтижелер алғашқы медициналық-санитарлық көмекте, әсіресе, мақсатты топтардың қажеттіліктерін ескере отырып, профилактикалық көмекті жүйелі түрде күшейту қажеттілігін көрсетеді.