Abstract
Мақалада аймақтық дамудың әлеуметтік процестерін бұлдыр модельдеуді практикалық қолдану бойынша ұсыныстар қарастырылған. Шешім қабылдау мәселелері аймақтың дамуының негізгі факторы болып табылады. Шешім қабылдау үдерісінде мамандардың субъективті бағалаулары нәтижесінде жиі белгісіздік туындайды, бұл шешімдердің сапасын төмендетуі мүмкін. Осы мәселені шешу үшін мамандардың субъективті ақпаратын өңдеудің бұлдыр логика негізіндегі жаңа әдісі ұсынылады. Зерттеу барысында аймақтық әлеуметтік процестерге әсер ететін факторлар анықталып, олардың тиімді бағалануы үшін бұлдыр модельдің қолайлы түрі таңдалды. Сонымен қатар, осы факторларды бағалауды жеңілдету үшін арнайы блок-схема әзірленді. Бұл блок-схема әрбір фактордың әсерін жүйелі түрде талдауға және нақтырақ шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді. Ұсынылған әдіс ұйымдарға шешім қабылдау үдерісін жетілдіруге, белгісіздікті азайтуға және дәлелді шешімдер жасауға көмектеседі. Осылайша, бұлдыр модельдер мен блок-схемаларды қолдану аймақтық әлеуметтік процестерді тиімді басқаруда маңызды құрал бола алады. Анықталған көрсеткіштерді бағалау негізінде белгілі бір басқару шешімдерін қабылдау үшін ұсыныстар тізбесі көрсетілді. Нәтижесінде аймақтық дамудың негізгі нысаналы индикаторлары анықталып, аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын кешенді бағалау моделіне қойылатын негізгі талаптар тұжырымдалды. Жамбыл облысының дамуының негізгі әлеуметтік-экономикалық және әлеуметтік демографиялық көрсеткіштері анықталды және талданды. Талдаулар негізінде аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын интегралды бағалау моделінде бұлдыр жиындар теориясының аппаратын пайдалану ұсынылды. Бұлыңғыр модельдер аймақ дамуының нақты және күтілетін деңгейі туралы жоғары сапалы сараптамалық гипотезаларды қолдануға жағдай жасайды. Аймақтың стратегиялық дамуын кешенді бағалау моделі әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы өзгерістерді қадағалауға, даму жылдары бойынша интегралды бағалауларды салыстыруға, сондай-ақ өңірдегі әлеуметтік даму бағдарламаларының іске асырылу тиімділігін бақылауға мүмкіндік береді. Модель аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын кешенді түрде бағалауға арналған. Ол әлеуметтік жағдайдағы өзгерістерді қадағалап, жылдар бойынша даму нәтижелерін салыстыруға және өңірдің дамуының тиімділігін бақылауға мүмкіндік береді.