Abstract
Еуропалық Одақ (ЕО) 1991 жылы құрылған Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығымен (ТМД) ортақ шекараны бөліседі. Бүгінде ЕО ТМД үшін маңызды сауда серіктесіне айналды. 1991 жылы ЕО ТМД елдеріне техникалық көмек көрсету бағдарламасын іске қосты. Қазіргі кезде ТМД елдерімен ынтымақтастық Еуропалық Көршілік Саясатына және Орталық Азиямен ынтымақтастыққа негізделген. Бастапқыда Еуропалық Одақ пен Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдерінің қатынастары сауда, экономикалық және коммерциялық ынтымақтастық туралы келісіммен реттелді. Алайда кейінірек өзара әрекеттесу салалары кеңейтілді. Бұл сыртқы қауіпсіздікті қоса алғанда, әртүрлі мәселелер бойынша тұрақты диалог механизмін құру туралы болды. Еуропалық Одақ ТМД елдеріне қатысты ең белсенді саясатты 2000-шы жылдардың ортасынан бастап, шығысқа қарай кеңею нәтижесінде посткеңестік кеңістіктің шекараларына жақындаған кезде жүргізе бастады. Дәл сол кезде Еуропа ТМД-ны өзінің өмірлік мүдделерінің аймағы деп санай бастады. Кейінгі жылдары Еуропалық Одақ посткеңестік кеңістік елдеріне қатысты саясатын күшейтті. Алайда, барлық әрекеттерге қарамастан, Еуропалық Одақ ТМД елдеріндегі ықпалын айтарлықтай нығайта алмады. Дегенмен, ЕО тоқтамайды және болашақта аймақтағы ықпалын күшейтуге тырысады. Мақала екі ірі аймақтық интеграциялық бірлестіктерді – Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) және Еуропалық Одақтың (ЕО) салыстырмалы талдауға арналған. Мақалада осы бірлестіктердің әрқайсысының құрылу тарихы, негізгі мақсаттары, құрылымы, қызмет етуінің құқықтық негіздері, халқы, экономикалық жағдайы және қызметтерінің негізгі бағыттары қарастырылған. ТМД және ЕО аясындағы экономикалық, саяси және әлеуметтік интеграция тетіктерінің тиімділігін салыстыруға, сондай-ақ осы бірлестіктерді одан әрі дамытудың қиындықтары мен перспективаларын талдауға ерекше назар аударылады. Мақалада сондай-ақ жаһандық және аймақтық сын-қатерлердің ТМД және ЕО елдеріндегі интеграциялық үдерістерге әсері туралы айтылады.