Abstract
Introduction. The number of non-communicable diseases (NCDs) is increasing worldwide, mainly cardiovascular diseases and diabetes mellitus. In Kazakhstan, disease management programs (DMP) for three nosologies have been introduced to reduce the risk of NCDs. Aim: To study incidence and mortality rates trends from three nosologies included in DMP: diabetes mellitus (DM), chronic heart failure (CHF) and arterial hypertension in Almaty city. Materials and methods. The data were obtained from the National Scientific Center for Health Development in Almaty. For the incidence analysis, data were obtained from 2016 to 2023, since the PHI was implemented during this period, while for mortality, data were obtained from 2013 to 2023. To predict the number of incidence and mortality for three types of nosologies, the linear regression method Results. The incidence per 100,000 population for all three nosologies is growing in all age groups: DM from 2230.5 to 3621.3, for hypertension from 6596.9 to 11811.3 and for CHF from 321.8 to 1432.9. An increase in mortality from diabetes mellitus was observed from 2.85 to 22.34, and a further increase to 42.48 per 100.000 population is expected. Similarly, an increase in hypertension was observed from 2.17 to 12.67 from 2013 to 2023, and its growth to 20.58 is expected by 2028. A decrease in CHF was observed from 20.21 to 9.20 by 2023, and a further reduction to 1.24 by 2028 is expected. Conclusion. Our analysis shows an increase in the incidence of all three nosologies, in particular, diabetes and CHF at a young age, while hypertension and CHF in the age group of 60-74 years. Positive dynamics is the improvement in the coverage of patients involved in the PHC, but there has been a decrease in the proportion of patients in all three nosologies in the last two years Введение. В мире наблюдается рост неинфекционных заболеваний (НИЗ), в основном сердечно-сосудистых, сахарного диабета и других. В Казахстане для снижения риска НИЗ внедрены программы управления заболеваниями (ПУЗ) по трем нозологиям. Цель: изучить тенденции заболеваемости и смертности от трех нозологий, включенных в ПУЗ: сахарного диабета (СД), хронической сердечной недостаточности (ХСН) и артериальной гипертензии в г. Алматы. Материалы и методы. Данные были получены из Национального научного центра развития здравоохранения г. Алматы. Для анализа заболеваемости были получены данные за период с 2016 по 2023 годы, так как в этот период была внедрена ФОМС, а для анализа смертности были получены данные за период с 2013 по 2023 год. Для прогнозирования заболеваемости и смертности по трем типам нозологий использовали метод линейной регрессии. Результаты исследования. Заболеваемость на 100 тыс. населения по всем трем нозологиям растет во всех возрастных группах: СД с 2230,5 до 3621,3, гипертонии с 6596,9 до 11811,3 и ИБС с 321,8 до 1432,9. Наблюдалось увеличение смертности от сахарного диабета с 2,85 до 22,34, и ожидается дальнейшее увеличение до 42,48 на 100 тыс. населения. Аналогичным образом, с 2013 по 2023 год наблюдалось увеличение смертности от гипертонии с 2,17 до 12,67, а к 2028 году ожидается ее увеличение до 20,58. Снижение заболеваемости ИБС наблюдалось с 20,21 до 9,20 к 2023 году, и ожидается дальнейшее снижение до 1,24 к 2028 году. Выводы. Наш анализ показывает рост заболеваемости по всем трем нозологиям, в частности, диабетом и ИБС в молодом возрасте, а гипертонией и ИБС в возрастной группе 60-74 года. Положительной динамикой является улучшение охвата пациентов ПМСП, однако за последние два года отмечается снижение доли пациентов по всем трем нозологиям Кіріспе. Әлемде жұқпалы емес аурулардың (ЖЕА), негізінен жүрек-қан тамырлары ауруларының, қант диабетінің және басқалардың өсуі байқалады. Қазақстанда ЖЕА тәуекелін төмендету үшін үш нозология бойынша ауруларды басқару (АББ) бағдарламалары енгізілді. Мақсаты: Алматы қаласындағы үш нозологиядан: қант диабеті (ҚД), созылмалы жүрек жеткіліксіздігі (СЖЖ) және артериялық гипертензиядан болатын сырқаттанушылық пен өлім-жітім үрдістерін зерделеу. Материалдар мен әдістер. Деректер Алматы қаласындағы денсаулық сақтауды дамытудың Ұлттық ғылыми орталығынан алынды. Сырқаттанушылықты талдау үшін 2016 жылдан 2023 жылға дейінгі кезеңдегі деректер алынды, өйткені осы кезеңде ММСФ енгізілді, ал өлім-жітімді талдау үшін 2013 жылдан 2023 жылға дейінгі кезеңдегі деректер алынды. Нозологияның үш түрі бойынша ауру мен өлімді болжау үшін сызықтық регрессия әдісі қолданылды. Зерттеу нәтижелері. Барлық үш нозология бойынша 100 мың тұрғынға шаққандағы сырқаттанушылық барлық жас топтарында өсуде: КД 2230,5-тен 3621,3-ке дейін, гипертония 6596,9-дан 11811,3-ке дейін және ЖИА 321,8-ден 1432,9-ға дейін. Қант диабетінен болатын өлім-жітімнің 2,85-тен 22,34-ке дейін өсуі байқалды және одан әрі 100 мың тұрғынға шаққанда 42,48-ге дейін ұлғаю күтілуде. Сол сияқты, 2013 жылдан 2023 жылға дейін гипертониядан болатын өлім-жітім 2,17-ден 12,67-ге дейін өсті, ал 2028 жылға қарай 20,58-ге дейін өседі деп күтілуде. ЖИА ауруының төмендеуі 2023 жылға қарай 20,21-ден 9,20-ға дейін байқалды және 2028 жылға қарай 1,24-ке дейін төмендейді деп күтілуде. Қорытынды. Біздің талдауымыз барлық үш нозологияда, атап айтқанда, жас кезінде қант диабеті мен ЖИА, ал 60-74 жас тобында гипертония мен ЖИА жиілігінің өсуін көрсетеді. МСАК пациенттерін қамтудың жақсаруы оң динамика болып табылады, алайда соңғы екі жылда барлық үш нозология бойынша пациенттер үлесінің төмендеуі байқалады.