Abstract
Введение: Рост мирового населения, миграция населения, увеличение употребления алкоголя, табака, губительные диеты, рост ожирения и метаболического синдрома среди молодого поколения добавляет свой вклад в эпидемиологию хронического панкреатита. Метаболически-ассоциированная жировая болезнь печени (МАЖБП) является одной из хронических метаболических заболеваний, которая чаще всего развивается на фоне сахарного диабета (СД) 2 типа, ожирения и артериальной гипертензии. Развитие МАЖБП у пациентов с хроническим панкреатитом провоцируется несбалансированным питанием, стрессами, употреблением алкоголя и курением, а также наличие избыточного веса или ожирения у пациента и другие факторы внешней среды и образа жизни способствуют прогрессированию МАЖБП. Цель: изучить диагностическое значение неинвазивных индексов ACT/АЛТ, APRI index (Aminotransferase to platelet ratio index) и Fibrosis-4 Score (FIB-4 Score) Index у пациентов с хроническим панкреатитом для оценки образования фиброза печени. Материалы и методы: Наше исследование было одномоментным поперечным ретроспективным. В нем участвовали пациенты мужского и женского пола в возрасте от 18 до 75 лет, с подтверждённым диагнозом «Хронический панкреатит», получавших стационарное лечение в отделении Гастроэнтерологии Университетского госпиталя НАО «Медицинский университет Семей» в период с 01.01.2021 по 31.12.2023 гг. Из исследования исключались пациенты, имевшие злокачественные новообразования, беременность, лактацию. Неинвазивными индексами - ACT/АЛТ, APRI index (Aminotransferase to platelet ratio index) и Fibrosis-4 Score (FIB-4 Score) Index были оценены образование фиброза печени. Результаты: Нами были отобраны 331 истории болезней пациентов с хроническим панкреатитом, из них 218 женщин и 113 мужчин. При изучении средних величин соотношения АСТ/АЛТ была выявлена разница по полу (р=0,001), ИМТ (р=0,04). Более высокие средние значения АСТ/АЛТ всречалось чаще у мужчин по сравнению с женщинами. Высокие показатели АСТ/АЛТ встречались чаще у пациентов с избыточным весом и ожирением. Разница в средних величинах APRI index была выявлена только по группам ИМТ (р=0,03). Высокие показатели APRI index также чаще встречались при избыточном весе и ожирении. При изучении распределения факторов риска образования фиброза печени по соотношению АСТ/АЛТ шанс развития фиброза печени был на 1,82 раза выше у мужчин по сравнению с женщинами (р=0,001). Также, согласно данным соотношения АСТ/АЛТ, шанс развития фиброза печени повышался при избыточном весе и ожирении (р=0,04). Тогда как, средние величины FIB-4 Score отличались по полу (р=0,02) и у пациентов с СД 2 типа и без СД 2 типа (р=0,006). Выводы: Таким образом, применение в практике диагностических неинвазивных индексов ACT/АЛТ, APRI index, FIB4 Score у пациентов с хроническим панкреатитом может помочь в ранней диагностике и оценке образования фиброза печени. Introduction: Increasing world population, population migration, changes in alcohol use, tobacco use, diet, increasing obesity and metabolic syndrome among the younger generation adds to the epidemiology of chronic pancreatitis. Metabolic-associated fatty liver disease (МAFLD) is one of the chronic metabolic diseases that most often develops against a background of type 2 diabetes mellitus (DM), obesity and arterial hypertension. The development of MAJBP in patients with chronic pancreatitis is provoked by unbalanced diet, stress, alcohol consumption and smoking, as well as the presence of overweight or obesity in the patient and other environmental and lifestyle factors contribute to the progression of МAFLD. Objective: To study the diagnostic value of non-invasive indices AST/ALT, APRI index (Aminotransferase to platelet ratio index) and Fibrosis-4 Score (FIB-4 Score) Index in patients with chronic pancreatitis for assessment of liver fibrosis. Materials and methods: Our study was a single case retrospective cross-sectional study. It included male and female patients aged 18 to 75 years with a confirmed diagnosis of chronic pancreatitis, who received inpatient treatment in the Department of Gastroenterology of the University Hospital of ‘Semey Medical University’ during the period 01.01.2021 to 31.12.2023. Patients with malignant neoplasms, pregnancy, lactation were excluded from the study. Non-invasive indices - AST/ALT, APRI index (Aminotransferase to platelet ratio index) and Fibrosis-4 Score (FIB-4 Score) Index were used to assess fibrosis formation in the liver. Results: We selected 331 case histories of patients with chronic pancreatitis, including 218 women and 113 men. When studying the mean values of AST/ALT ratio, we found a difference by sex (p=0.001), BMI (p=0.04). Higher mean AST/ALT values were found more often in men compared to women. High AST/ALT values were more frequent in overweight and obese patients. The difference in mean APRI index values was found only in BMI groups (p=0.03). High APRI index values were also more common in overweight and obesity. When we studied the distribution of risk factors for liver fibrosis according to AST/ALT ratio, the chance of developing liver fibrosis was 1.82 times higher in men compared to women (p=0.001). Also according to AST/ALT ratio data the chance of liver fibrosis development was increased in case of overweight and obesity (p=0.04). Whereas, the mean values of FIB-4 Score differed by gender (p=0.02) and in patients with and without type 2 DM (p=0.006). Conclusions: Thus, the application in practice of diagnostic non-invasive indices AST/ALT, APRI index, FIB-4 Score in patients with chronic pancreatitis may help for early diagnosis and evaluation of liver fibrosis. Кіріспе: Дүние жүзі халық санының өсуі, халықтың миграциясы, диета, алкоголь мен темекіні қолданудың өзгеруі, жастарда семіздік пен метаболизмдік синдромның артуы созылмалы панкреатитінің эпидеомиологиясына өз үлесін қосады. Бауырдың метаболизммен ассоциацияланған майлы ауруы (БМАМА) созылмалы метаболизмдік аурулардың біреуіне жатады, ол жиі 2 типті қант диабеті (ҚД), семіздік пен артериялық гипертензия негізінде дамиды. Созылмалы панкреатиті бар пациенттерде БМАМА дамуы балансты емес тамақтанумен, стресстермен, алкоголь мен темекі қолданумен қоздырады, сонымен қатар пациентте артық салмақ пен семіздіктің болуы және қоршаған ортаның басқа факторлары мен өмір сүру салты БМАМА үдеуіне әкеледі. Мақсаты: Созылмалы панкреатиті бар пациенттерде бауыр фиброз түзілуін бағалау үшін ACT/АЛТ, APRI index (Aminotransferase to platelet ratio index) және Fibrosis-4 Score (FIB-4 Score) Index инвазивиялық емес индекстердің диагностикалық маңыздылығын зерттеу. Материалдар мен әдістер: Біздің зерттеу бір мезетті ретроспективті көлденең зерттеу болып келеді. Оған созылмалы панкреатит нақты диагнозы бар 18 жастан 75 жасқа дейінгі еркек пен әйел жынысты 01.01.2021 бастап 31.12.2023 аралығындағы кезеңде «Семей медицина университетінің» КеАҚ Университет госпиталінің Гастроэнтерология бөлімінде стационарлық ем қабылдаған пациенттер қатысты. Зерттеуден қатерлі ісіктердің бар пациенттер; жүктілік не лактация кезеңіндегі пациенттер қатыстырылмады. Инвазивиялық емес индекстер - ACT/АЛТ, APRI index (Aminotransferase to platelet ratio index) және Fibrosis-4 Score (FIB-4 Score) Index арқылы бауырдың фиброз түзілуі бағаланды. Нәтижелер: Біз созылмалы панкреатиті бар 331 ауру тарихын таңдап алдық, олардың ішінде 218 әйел мен 113 еркек болды. АСТ/АЛТ қатынасының орташа мөлшерлерін зерттеген кезде жыныс бойынша (р=0,001) және ДСИ (р=0,04) айырмашылық анықталды. АСТ/АЛТ жоғары орташа мөлшерлері әйелдермен салыстырғанда еркектерде жиірек кездесті. АСТ/АЛТ жоғары көрсеткіштері артық салмағы мен семіздігі бар пациенттерде жиірек кездесті. APRI index орташа мөлшерлерінің айырмашылығы тек ДСИ топтарында анықталды (р=0,03). APRI index жоғарғы көрсеткіштері жиі артық салмақ пен семіздік кезінде кездесті. АСТ/АЛТ қатынасы бойынша бауырдың фиброз түзілу қауіп факторларының таралуын зерттеген кезде бауырдың фиброз даму мүмкіндігі әйелдермен салыстырғанда еркектерде 1,82 есе жоғары болды (р=0,001). Сонымен қатар АСТ/АЛТ қатынасының мәліметтері бойынша бауыр фиброзының даму мүмкіндігі артық салмақ пен семіздік кезінде жоғарлады (р=0,04). Ал FIB-4 Score орташа мөлшерлері жыныс бойынша (р=0,02) және 2 типті ҚД бар пациенттерде (р=0,006) айырмашылығы болды. Тұжырымдар: Осылайша, созылмалы панкреатиті бар пациенттерде ACT/АЛТ, APRI index, FIB4 Score диагностикалық инвазивиялық емес индекстерді тәжірибеде қолдану бауырдың фиброз түзілуін ерте анықтауға және бағалауға мүмкіндік береді.