Аннотация
Қазақстанның ән эстрадасы елдің әлеуметтік-саяси шындығын айқындай отырып, оның тарихи-мәдени келбетін қалыптастырады. Кеңестік кезеңде эстрадалық ән сол кезеңнің идеологиясын насихаттады. Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін эстрадалық әннің мәртебесі мен қызмет принциптері өзгерді. Белгілі композитор Төлеген Мұхамеджановтың шығармашылығы сол тарихи-мәдени парадигмалардың өзгеру кезеңіне дәл келді. Музыкатанушы Үмітжан Рахметулловна Жұмакова композитордың шығармашылығы «осы заман рухының ықпалының күшін өте дәл және айқын жеткізеді» деп атап өткен. Төлеген Мұхамеджановтың шығармашылығында ерекше орынға ие болатын эстрадалық әндері ғылыми зерттеулерде аз дәрежеде қамтылған. Сол себептен, бұл мақалада әндердің музыкалық тілін талдау тарихи-мәдени процесс тұрғысынан алғаш рет жүргізіліп, зерттеудің өзектілігін айқындап тұр. Зерттеудің мақсаты – Төлеген Мұхамеджановтың эстрадалық әндерінің музыкалық тілін тарихи-мәдени тұрғыдан қарастыру. Әдістері. Музыкатану ғылымының негізгі әдістерінің бірі ретінде тарихи әдісті қолдану – Төлеген Мұхамеджановтың эстрадалық ән шығармашылығын дәстүр мен заманауи бағытта қарастыруға мүмкіндік береді. Мәдениеттану әдісі – эстрадалық әнді музыкалық мәдениеттің объектісі ретінде кеңінен қарастыруға итермелейді. Музыкалық-аналитикалық әдіс композитордың эстрадалық әндерінің музыкалық тілінің компоненттерін анықтауға және олардың бейнелі-семантикалық мазмұнын ашуға көмектесті. Талдау барысында жаңа астананың бейнесіне баса назар аударылды, бұл композитордың лирика саласында пайда болған жаңа дүниетанымын атап өтуге ықпалын тигізді. Жұмыста салыстырмалы талдау әдісі де қолданылады. Зерттеу нәтижелері. Композитор Казахстанская песенная эстрада, отражая социально-политическую действительность страны, в тоже время формирует ее историко-культурный облик. В советский период эстрадная песня несла печать ее идеологии. С эпохой Независимости государства меняется ее статус, принципы функционирования. В смене историко-культурных парадигм находится творчество известного композитора Толегена Мухамеджанова, которое, как отмечает музыковед Джумакова Умитжан Рахметулловна «очень точно и ярко передает силу влияния духа этого времени». В научной литературе эстрадные песни Толегена Мухамеджанова, составляющие значительный пласт творчества композитора, освещены в малой степени. Попытка анализа музыкального языка песен с позиции историко-культурного процесса проводится впервые, что определяет актуальность исследования. Цель исследования – рассмотреть музыкальный язык эстрадных песен Толегена Мухамеджанова в историко-культурном контексте. Методы. Применение исторического метода, как одного из основополагающих в музыкознании, позволяет рассмотреть эстрадно-песенное творчество Толегена Мухамеджанова в единстве претворения традиций и современности. Культурологический метод, расширяет представление об эстрадной песне как объекте музыкальной культуры. Музыкально-аналитический метод помог выявить компоненты музыкального языка эстрадных песен композитора и раскрыть их образно-смысловое содержание. В ходе анализа имело место акцентирование на образе новой столицы, что позволило отметить новое мирощущение композитора, проявившегося в сфере лирики. Также в работе применяется метод сравнительного анализа. Результаты исследования. Сделан вывод о преемственности и трансформации творчества композитора, связанного с крахом тоталитарного советского строя и поиском новых образов и средств выразительности, связанных с новым жизненным содержанием. Причем, преемственность проявилась в продолжении музыкальной стилистики советской эстрадной песни. Трансформация исходит из музыкального мышления академического и национального композитора, его индивидуальности, а также связана с глубокими мировоззренческими изменениями эпохи. Статья дополняет существующие представления об эстрадно-песенном творчестве Толегена Мухамеджанова и расширяют научное знание об этой сфере искусства.