Аннотация
Бұл мақала қазіргі қоғам өмірінің көптеген салаларында кеңінен қолданылатын полиграф көмегімен жүргізілетін психофизиологиялық зерттеулердің ерекшеліктерін зерттеуге арналған. Мақаланың негізгі мақсаты - бірнеше кезеңнен тұратын осындай зерттеуді жүргізу әдістемесін ұсыну. Қазіргі полиграф - бұл эмоциялардың пайда болуымен байланысты бірқатар физиологиялық процестерді бір уақытта тіркеуге арналған көп мақсатты құрылғы. Негізінде сенсорлар тыныс алу, жүрек-қантамыр жүйесі, терінің төзімділігі мен діріл көрсеткіштерін жазады. Сонымен қатар, психофизиологиялық өзгерістерді алудың қосымша арналарын қолдануға болады: мимиканы басқаруға арналған датчиктер, сөйлеу сигналдарын жинау және т.б. Полиграфты қолданудың жеке тәжірибесіне сүйене отырып, біз полиграфты қолданатын психофизиологиялық зерттеу жастардың деструктивті радикалды идеялар мен көзқарастарға бейімділігін ерте диагностикалаудың ең тиімді құралдарының бірі деп санаймыз. Бұл әдісті қолданудың ерекшеліктерін түсіну жағдайында мұндай скринингтік зерттеулерді үнемі жүргізу деструктивті сипаттағы әр түрлі радикалды бағыттардың, соның ішінде экстремистік діни ағымдардың ықтимал жақтастарын анықтауға көмектеседі деп қорытынды жасауға болады. Сондықтан, полиграф көмегімен психофизиологиялық зерттеулер жүргізудің ұсынылған әдістемесі бүгінде қазақ жастары арасында деструктивті радикалды белсенділіктің алдын алу құралына айналды. Түйін сөздер: психофизиологиялық зерттеулер, полиграф, зерттеу әдістемесі, жастар, деструктивті мінез, радикализм, алдын алу т.б. Данная статья посвящена изучению особенностей проведения психофизиологического исследования, осуществляемого с помощью полиграфа, имеющего сегодня широкое применение во многих сферах жизнедеятельности современного общества. Основной целью статьи является представление методологии проведения такого исследования, состоящего из нескольких этапов. Современный полиграф, представляет собой многоцелевой прибор, предназначенный для одновременной регистрации ряда физиологических процессов, связанных с возникновением эмоций. В основном, датчики фиксируют показатели дыхания, сердечно- сосудистой системы, кожного сопротивления и тремор. Кроме этого, могут использоваться дополнительные каналы получения психофизиологических изменений: датчики контроля мимики лица, съема речевых сигналов и др. Основываясь на личном опыте применения полиграфа, мы считаем, что психофизиологическое исследование с применением полиграфа является одним из действенных инструментов ранней диагностики подверженности молодёжи деструктивным радикальным идеям и взглядам. В контексте такого понимания особенностей использования этого метода, можно сделать вывод, что регулярное проведение подобных исследований скринингoвoгo характера способствует выявлению потенциальных сторонников различных радикальных направлений, имеющих деструктивный характер, в том числе, и экстремистских религиозных течений. Следовательно, предлагаемая нами методология проведения психoфизиoлoгического исследования с применением полиграфа сегодня превратилась в средство профилактики деструктивной радикальной деятельности среди казахстанской молодежи. Ключевые слова: психофизиологическое исследование, полиграф, методология исследования, молодёжь, деструктивный характер, радикализм, профилактика и др. This article is devoted to the study of the features of psychophysiological research carried out using a polygraph, which is widely used today in many spheres of life in modern society. The main purpose of the article is to present the methodology for conducting such a study, which consists of several stages. The modern polygraph is a multipurpose device designed for the simultaneous registration of a number of physiological processes associated with the emergence of emotions. Basically, the sensors record indicators of respiration, cardiovascular system, skin resistance and tremors. In addition, additional channels for obtaining psychophysiological changes can be used: sensors for controlling facial expressions, picking up speech signals, etc. Based on personal experience with the use of a polygraph, we believe that psychophysiological research using a polygraph is one of the most effective tools for early diagnosis of young people's susceptibility to destructive radical ideas and views. In the context of such an understanding of the peculiarities of using this method, it can be concluded that the regular conduct of such screening studies helps to identify potential supporters of various radical directions that have a destructive nature, including extremist religious movements. Consequently, the proposed methodology for conducting psychophysiological research using a polygraph has today turned into a means of preventing destructive radical activity among Kazakh youth. Keywords: psychophysiological research, polygraph, research methodology, youth, destructive character, radicalism, prevention, etc.