Аннотация
В статье представлен анализ педагогических основ диагностики особенностей нейропсихо- логических нарушений у детей с синдромом дефицита внимания с гиперактивностью (СДВГ) и задержанным типом психического развития (ЗПР). Методы исследования. комплекс специфических тестов для выявления особенностей синдрома дефицита внимания с гиперактивностью и задержкой психического развития. Результаты: средний балл психических расстройств, полученный у детей с СДВГ, был в 3,45 раза выше; в 4,52 раза хуже навыки праксиса, в 2,13 раза хуже навыки гнозиса, в 6,03 раза хуже нейродинамика, в 3,61 раза хуже вербальные навыки и в 2,66 раза хуже когнитивные навыки по сравнению с детьми без СДВГ и ЗПР. Научная новизна и теоретическая значимость работы: разработан комплексный и конструктивный подход к исследованию нервно-психического развития детей с СДВГ и ЗПР. Практическая значимость работы. результаты иллюстрирует высокую распространенность нейродинамической дисфункции у детей с СДВГ, что свидетельствует о более низкой толерантности мозга к когнитивным нагрузкам, испытываемым ребенком в школе и приводящей к трудностям в обучении и социализации. Ключевые слова: синдром дефицита внимания с гиперактивностью, задержанный тип психи- ческого развития, подростки, нейродинамические нарушения, мнестические расстройства. Мақалада зейін тапшылығы гиперактивтілігінің бұзылуы (АДГ) және психикалық дамуы тежелген (РДД) балалардағы жүйке-психикалық бұзылыстарды диагностикалаудың педагогикалық негіздеріне талдау берілген. Зерттеу әдістері. зейін тапшылығының гиперактивтілігінің бұзылуының және ақыл-ойдың тежелуінің сипаттамаларын анықтауға арналған арнайы сынақтар кешені. Нәтижелер: СДВГ бар балаларда алынған психикалық бұзылыстың орташа көрсеткіші 3,45 есе жоғары; Праксис дағдылары 4,52 есе нашар, гноздық дағдылар 2,13 есе нашар, нейродинамикалық дағдылар 6,03 есе нашар, ауызша сөйлеу дағдылары 3,61 есе нашар және когнитивті дағдылар 2,66 есе нашар АДГ және ЗПР жоқ балалармен салыстырғанда. Жұмыстың ғылыми жаңалығы мен теориялық маңыздылығы: СДВГ және психикалық дамуы тежелген балалардың жүйке-психикалық дамуын зерттеудің кешенді және конструктивті тәсілі әзірленді. Жұмыстың практикалық маңыздылығы. Нәтижелер СДВГ бар балаларда нейродинамикалық дисфункцияның жоғары таралуын көрсетеді, бұл баланың мектептегі когнитивті жүктемелеріне мидың төмен төзімділігін көрсетеді және оқу мен әлеуметтенуде қиындықтарға әкеледі. Түйін сөздер: зейін тапшылығының гиперактивтілігінің бұзылуы, ақыл-ойдың артта қалуы, жасөспірімдер, нейродинамикалық бұзылулар, мнестикалық бұзылулар. The article presents an analysis of the pedagogical basis for diagnosing the characteristics of neuropsychological disorders in children with attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) and delayed mental development (RDD). Research methods. a set of specific tests to identify the characteristics of attention deficit hyperactivity disorder and mental retardation. Results: The mean mental disorder score obtained in children with ADHD was 3.45 times higher; 4.52 times worse praxis skills, 2.13 times worse gnosis skills, 6.03 times worse neurodynamic skills, 3.61 times worse verbal skills and 2.66 times worse cognitive skills compared to children without ADHD and ZPR. Scientific novelty and theoretical significance of the work: a comprehensive and constructive approach to the study of the neuropsychological development of children with ADHD and mental retardation has been developed. Practical significance of the work. The results illustrate the high prevalence of neurodynamic dysfunction in children with ADHD, which indicates lower brain tolerance to the cognitive loads experienced by the child at school and leading to difficulties in learning and socialization. Keywords: attention deficit hyperactivity disorder, mental retardation, adolescents, neurodynamic disorders, mnestic disorders.