Аннотация
Соңғы уақытта жалпы білім беретін мектептерде білім алушылар тілінің жұтаңдығы, көркем, образды сөйлей алмау, өз пікірін толықтай жеткізе алмау мәселелерін жиі кездестіреміз. Бұл арада қазақ тілі бойынша білім беруде тілдің лексикалық-грамматикалық құрылымын үйретіп қана қоймай, өз бетінше ізденуге, сындарлы ойлауға, өз ойын, алынған ақпаратты сауатты көркем жеткізуге дағдыландыратын тілдік құралдарды меңгерту талабы айқын көрінеді. Қазақ тіліндегі көріктеуіш тілдік құралдар – ұлт тілінің аса маңызды бөлігі, оны сақтап, ұрпақтан- ұрпаққа жеткізу үшін әсіресе орта білім беру жүйесінде көріктеуіш құралдарды оқытудың, танытудың арнайы әдістемелік бағдарламалары жетілдірілуі тиіс. Мақалада орта мектептің қазақ тілі мен әдебиеті оқулықтарындағы тілдік құралдардың қамтылуына талдау жасалып, оларды игертуде қолданылатын әдістемелік әдістер қарастырылады. Тілдік құралдарды меңгерту арқылы қалыптасатын лингвомәдени құзыреттіліктің теориялық негіздемесі айқындалған. Түйін сөздер: орта білім беру жүйесі, орта мектеп, оқыту, көріктеуіш тілдік құралдар, лингвомәдени құзыреттілік. В последнее время в общеобразовательных школах мы часто сталкиваемся с проблемой отсутствия у обучающихся умения выражать свое мнение, применять в речи художественные образы. Здесь наглядно видно, что недостаточно изучить только лексико-грамматическую структуру казахского языка, но и важно научить обучающихся самостоятельно искать, критически мыслить, обучить их тем выразительным средствам, которые будут способствовать формированию у них навыков грамотной и художественной передачи информации. Выразительные средства казахского языка – очень важная часть национального языка. Для того, чтобы его сохранить, передать его из поколения в поколение , особенно в системе среднего образования, необходимо совершенствовать специальную методическую программу изучения выразительных средств языка. В статье проведен анализ употребления выразительных средств в учебниках по казахскому языку и литературе. Также рассмотрены методические способы изучения выразительных средств. Определено теоретическое обоснование лингвокультурной компетенции, формируемой посредством овладения языковыми средствами. Ключевые слова: система среднего образования, средняя школа, обучение, выразительные языковые средства, лингвокультурологическая компетенция. Recently, in general education schools, we often face the problem of students' lack of ability to express their opinions, to use artistic images in speech. It is clearly seen here that it is not enough to study only the lexical and grammatical structure of the Kazakh language, but it is also important to teach students to search independently, think critically, teach them those expressive means that will contribute to the formation of their skills of competent and artistic information transmission. The expressive means of the Kazakh language are a very important part of the national language. In order to preserve it, to pass it from generation to generation, especially in the secondary education system, it is necessary to improve a special methodological program for studying the expressive means of the language. The article analyzes the use of expressive means in textbooks on the Kazakh language and literature. Methodical methods of studying expressive means are also considered. A number of recommendations are given to improve the linguistic and cultural characteristics of the expressive means of the Kazakh language. The theoretical substantiation of linguistic and cultural competence formed by mastering language means is determined. Keywords: secondary education system, secondary school, teaching, expressive language tools, linguistic and cultural competence.