Аннотация
Süleyman Bakırgani, OrtaAsya’da Müslümanlar, Sufi şeyhleri ve 12. Yüzyıl mistik şairleri tarafından çoksaygı gösterilen isimlerden birisi ve ünlü Orta Asya Sufi Şeyhi Hoca AhmedYesevi’nin öğrencisidir. Düşüncelerinin sunumundaSüleyman Bakırgani, çok basit ve yalın bir dil ile ağırlıklı olarak Türk halkşiirlerini kullanmıştır. Efsanelerin gerçekleri gözlediğini halk arasında biyikbeğeni topladı ve bu günlerde onun hakkında çok az bilgi bilinmektedir.Süleyman Bakırgani ve onunfelsefi görüşleri tüm Türk dünyasının felsefi sisteminde özel bir yeralmaktadır. Süleyman Bakırgani’nin hikmetlerinin ve eserlerinin ana teması, kulile Allah arasındaki sevgidir. Allah’a olan bu gerçek sevgi, dünya ve insaniçin alegorik veya değişken bir aşktan ölçülemez derecede yüksektir. Bu nedenleSufi, sevginin Tanrı tarafından bahşedilmiş yüce bir refakatçi olduğunu ilerisürmektedir.Bu yazıda Süleyman Bakırgani’nin dini ve felsefi yaratıcılığıele alınmaktadır. Süleymen Bakırgani’nin sözlerinde yer alan sevgi, aydınlanmaya ve ruhsalmükemmelliğe götüren büyük bir yola sahiptir.Eskatolojik resimler, özellikleBakırgani’nin yaşadığı ve çalıştığıdönemlerde etkili olan en güçlü ahlaki eğitim araçlarından biridir. 12. Yüzyıldayaşamış olan Süleyman Bakırgani, Orta Asya başta olmak üzere Müslüman ülkelerin diğerbölgelerinde de çok saygın bir mistik şair, mutasavvıf ve Sufi şeyhlerinden biridir.Türk Sufizminde önemli figürlerden biri olarak Süleyman Bakırgani, hocası Ahmed Yesevi’den sonra haklı olarakyüksek bir mevkiye sahiptir. Bakyrgani’nin dünya görüşü, öğretmeninin tasavvufitasavvurlarına tam olarak uygun bir biçimde gelişmiştir. Bununla birlikte düşünce yapısında Kuran’adayanan ahlaki ve eğitici bir doğa ile hadisler önemli bir yer tutmaktadır.Süleyman Bakırgani’nin günümüze kadar ulaşan ikiönemli eseri bulunmaktadır. Bunlardan birincisi “Bibi Meryam” mesnevisiikincisi de “Ahir Zaman” (“Ahiret”) eseridir. Söz edilen eserlerde büyük edipHakim Ata İslam dünyası görüşlerini, değer ve temellerini, Allah ile mistik bir iletişim kurmanınyollarını, etik ve ahlaki konuları ortaya koymaktadır. Düşüncelerinin sunumunda SüleymanBakırgani çok basit ve daha çok halk Türkü şiirbiçimlerini kullanmıştır. Halktarafından çok sevilen Süleyman Bakırgani ile ilgili gerçekler çeşitli efsaneler tarafından gölgelenmiş olduğu için onun hayatı ile tarihsel etkilerininaraştırılması özel bir önem taşımaktadır. Süleyman Bakırgani ve onun felsefi görüşleri tüm Türk dünyasının felsefisisteminde özel bir yer almaktadır.Özellikle vurgulanması gereken nokta, Bakırgani’nin kaleminden çıkan eserler veortaya koyduğu hikmetlerin Allah’a olan sevgiyle bağlantılı olmasıdır. Süleyman Bakırgani’nin eserlerinde dile getirilen sevgi, aydınlanma ve manevimükemmelliğe yol açan önemli bir araçtır.Süleyman Bakırgani’nin eserlerine atıfta bulunan:“Bibi Maryam”, “Akhyr zaman” ve bazı şiirsel talimatlar ve dualar günümüzde çokilgili olan ahlak konularına değinmekte ve belki de bugün öncesine göre daha daönem kazanmaktadır.“Bibi Maryam” çalışmasında yer alan Meryem Ana imgesihakkındaki görüşleri, Hıristiyan ve Müslüman halkların dini ve sanatsaledebiyatında merkezi yerlerden birini işgal etmektedir. Oldukça yalın bir dillekaleme alınan çalışmaya Süleyman Bakırgani, küçük bir giriş ile başlamakta ve Meryem’in oğluİsa’nın mucizevi doğumunu anlatmakta ve niteliklerini listelemektedir.“Yüce olanın gücünü göz önünde bulundurarak, buhikayeyi yazdım ve onu saklamak imkansız. Bunu bana hediye etti. Meryem’in oğluolan bu İsa, özel bir köleydi. Tanrı onu yüceltti, ona İncil’i (İncil) verdi.Azizlerin soyundan gelenler ve peygamberlerin başı olarak, Rab onun iyiliğinigösterdi ve O’na cennette bir yer verdi. İsa, bu dünyaya teslim olmayan,zenginliğin kalbine tutunmayan ve insanlar arasında yaşamayan elçiydi. Budünyayı terk ettim ve başka bir dünyayla tanışmaya hazırlandım; Rabbime itaatetti ve geceyi uyumaksızın geçirdim. Annesi Meryem’di ve babası hiçbir şekildeO’nunla birlikte değildi. O, rüzgarın (yani ruhun) doğduğu peygamberlerinefendisidir” (Matveev, 1895, s.20).Görüldüğü gibi Bakırgani’nin metni hem İncil ile hemde Kur’an ile semantik benzerliğe sahiptir, fakat bazı farklılıklar mevcuttur. Bu bölüm, İsa’nın kör ve topalları iyileştirmek,ölüleri kendi nefesiyle canlandırmak için olağanüstü yeteneklerinin sıralanmasıile sona ermektedir.Süleyman Bakırgani’nin, İslam, Hıristiyanlık ve kısmenYahudilik dinlerinde ortak olan imge ve konulara defalarca dönüştüğünübelirtmek önemlidir. Üç inancın değişmez bileşenleri için bu arzu, Tasavvufdüşünürünün yaratıcılık etik ve hümanist odağı açısından karakteristik gibigörünmektedir.Süleyman Bakırgani’nin eserleri, İslami fikirlereuygun, parlak, sanatsal olarak özgün imgelerinin yaratılmasıyla değerlisayılır. Bu, sadece edebî öneme sahip değildi: Eskatolojik resimler, özellikleBakirgani’nin yaşadığı ve çalıştığı dönemlerde etkili olan en güçlü ahlakieğitim araçlarından biridir.