Аннотация
Background. Over two decades of medical observation have been conducted among residents living near the Semipalatinsk Nuclear Test Site, an area affected by chronic exposure to ionizing radiation. This study focuses on thyroid diseases, which are known to be among the most radiosensitive conditions following nuclear fallout. Materials and Methods. A cohort of 3,240 individuals who underwent thyroid ultrasound examinations between 1998 and 2002 was selected for long-term follow-up. Vital status, clinical diagnoses, and registry data were regularly updated. In 2023–2024, a detailed questionnaire was administered to 1,099 surviving participants to evaluate lifestyle, behavioral, and reproductive risk factors. Individual thyroid radiation doses were retrospectively estimated based on age at exposure, place of residence, and dietary patterns. Results. The overall prevalence of thyroid disorders reached 63%, with 33% of respondents reporting the use of hormone replacement therapy. The highest rates were observed among individuals with reconstructed thyroid doses in the range of 100–300 mGy. The integration of survey findings with clinical and dosimetric data allowed for a more comprehensive understanding of dose-dependent health effects. Conclusion. The results confirm the long-term impact of low-to-moderate radiation exposure on thyroid health and support the importance of integrated health monitoring approaches. This experience offers practical lessons for developing regional health surveillance systems in other chronically exposed populations. Введение. На протяжении более 20 лет проводился мониторинг состояния здоровья населения, проживающего в районах, прилегающих к Семипалатинскому испытательному полигону. Основное внимание уделено заболеваниям щитовидной железы как органа, особенно чувствительного к радиационному воздействию. Материалы и методы. В исследование включена когорта из 3240 человек, прошедших ультразвуковое обследование щитовидной железы в 1998–2002 годах. Сбор клинических данных, информации о vital-статусе и результатах диспансерного наблюдения продолжался в течение всего периода. В 2023–2024 гг. было проведено анкетирование 1099 живых участников для оценки поведенческих и репродуктивных факторов. Индивидуальные дозы облучения щитовидной железы были реконструированы с учетом возраста на момент воздействия, места проживания и особенностей питания. Результаты. У 63% опрошенных ранее диагностированы заболевания щитовидной железы, 33% получали гормональную терапию. Наибольшая распространенность патологии отмечена среди лиц с реконструированной дозой облучения 100–300 мГр. Объединение анкетных, клинических и дозиметрических данных позволило выявить дозозависимые эффекты и поведенческие модификаторы риска. Заключение. Результаты подтверждают отдаленное влияние хронического радиационного воздействия на эндокринное здоровье и подчеркивают необходимость комплексных региональных программ наблюдения за пострадавшими популяциями. Кіріспе. Семей ядролық сынақ полигонына жақын орналасқан елді мекендерде тұратын халықтың денсаулық жағдайы 20 жылдан астам уақыт бойы жүйелі түрде бақыланып келеді. Бұл зерттеуде радиациялық әсерге аса сезімтал ағзалардың бірі – қалқанша безі ауруларына ерекше назар аударылды. Материалдар мен әдістер. Зерттеуге 1998–2002 жылдар аралығында қалқанша безінің ультрадыбыстық тексеруінен өткен 3240 адам енгізілді. Мониторинг барысында өмірлік мәртебе, клиникалық диагноздар және медициналық деректер тұрақты түрде жаңартылып отырды. 2023–2024 жылдары 1099 тірі қатысушы арасында сауалнама жүргізіліп, мінез-құлықтық және репродуктивті факторлар бағаланды. Жеке дозалар жас, тұрғылықты жер және тамақтану үлгілерін ескере отырып қайта есептелді. Нәтижелер. Сауалнамаға қатысқандардың 63%-ында қалқанша безі ауруы анықталған, ал 33%-ы гормоналды терапия алған. Ең жоғары көрсеткіштер 100–300 мГр дозасын алғандар арасында тіркелді. Анкеталық, клиникалық және дозиметриялық деректерді біріктіру арқылы дозалық тәуелділік пен қауіп факторлары арасындағы байланыс айқындалды. Қорытынды. Созылмалы радиациялық әсердің эндокриндік денсаулыққа ұзақ мерзімді әсері дәлелденді. Бұл зерттеу аймақтық деңгейде тұрақты денсаулық мониторингін дамыту қажеттігін көрсетеді және басқа да зардап шеккен өңірлерге үлгі бола алады.