Аннотация
Background: Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is a progressive respiratory condition that substantially impairs patients’ health-related quality of life (HRQoL). Beyond lung function deficits, a variety of clinical, psychological, and social factors influence how COPD patients experience their daily lives. Over the past decade, research has increasingly focused on identifying key determinants of QoL in COPD, recognizing that improving QoL is a primary goal of COPD management. This narrative review summarizes evidence (2015–2025) on major factors affecting QoL in COPD patients, including disease severity, comorbid conditions, psychological status, physical activity, exacerbation frequency, social support, access to care, and treatment adherence. Consistent themes and gaps in the literature are highlighted, and we conclude by discussing how these factors interact to shape patient outcomes and where future research is needed. Objective. The primary objective of this review was to summarize and analyze modern approaches aimed at improving the quality of life in patients with chronic obstructive pulmonary disease (COPD). Specific focus was placed on pharmacological therapies, pulmonary rehabilitation, psychosocial interventions, telehealth, self-management education, lifestyle modifications, and integrated care models. Search strategy. A narrative literature review was conducted using electronic databases including PubMed, Scopus, and Cochrane Library. The search included studies published from 2015 to 2025 using keywords such as:“COPD”, “quality of life”, “pulmonary rehabilitation”, “self-management”, “psychological interventions”, “digital health”, “triple therapy”, and “integrated care”.Preference was given to systematic reviews, randomized controlled trials, and high-quality cohort studies published in peer-reviewed journals in English. Results and conclusions. Recent studies confirm that various modern interventions can significantly improve the quality of life in COPD patients. Optimized pharmacological treatments, particularly triple inhaler therapy, help reduce symptoms and exacerbations. Pulmonary rehabilitation consistently enhances physical function and well-being. Psychological support, including cognitive-behavioral therapy, reduces anxiety and depression, positively affecting emotional health.Telehealth and mobile tools improve patient engagement and self-management, while structured education programs lead to better disease control and reduced hospital visits. Nutritional support and regular physical activity improve strength, endurance, and daily functioning. Integrated, multidisciplinary care models have shown the strongest overall impact, improving both quality of life and healthcare outcomes when delivered in a coordinated and patient-centered manner. Введение: Хроническая обструктивная болезнь легких (ХОБЛ) - это прогрессирующее респираторное заболевание, которое существенно ухудшает качество жизни пациентов, связанное со здоровьем. Помимо нарушения функции легких, на повседневную жизнь пациентов с ХОБЛ влияют различные клинические, психологические и социальные факторы. В течение последнего десятилетия исследования все больше фокусировались на выявлении ключевых факторов, определяющих качество жизни при ХОБЛ, признавая, что улучшение качества жизни является основной целью лечения ХОБЛ. В этом обзоре обобщены фактические данные (2015-2025 гг.) об основных факторах, влияющих на качество жизни пациентов с ХОБЛ, включая тяжесть заболевания, сопутствующие состояния, психологический статус, физическую активность, частоту обострений, социальную поддержку, доступ к медицинской помощи и приверженность лечению. Выделяются общие темы и пробелы в литературе, и в заключение мы обсуждаем, как эти факторы влияют на результаты лечения пациентов и где необходимы будущие исследования. Цель. Основной целью данного обзора было обобщение и анализ современных подходов, направленных на улучшение качества жизни пациентов с хронической обструктивной болезнью легких (ХОБЛ). Особое внимание было уделено фармакологической терапии, легочной реабилитации, психосоциальным вмешательствам, телемедицине, обучению самоуправлению, изменению образа жизни и моделям комплексного ухода. Стратегия поиска. Обзор научной литературы был проведен с использованием электронных баз данных, включая PubMed, Scopus и Кокрановскую библиотеку. Поиск включал исследования, опубликованные с 2015 по 2025 годы, с использованием таких ключевых слов, как “ХОБЛ”, “качество жизни”, “легочная реабилитация”, “самоуправление”, “психологические вмешательства”, “цифровое здравоохранение”, “тройная терапия” и “комплексная помощь”. Предпочтение отдавалось систематическим обзорам, рандомизированным контролируемым исследованиям и высококачественным когортным исследованиям, опубликованным в рецензируемых журналах на английском языке. Результаты и выводы. Недавние исследования подтверждают, что различные современные вмешательства могут значительно улучшить качество жизни пациентов с ХОБЛ. Оптимизированные фармакологические методы лечения, в частности терапия тройными ингаляторами, помогают уменьшить симптомы и обострения. Легочная реабилитация неизменно улучшает физические функции и самочувствие. Психологическая поддержка, включая когнитивно-поведенческую терапию, снижает тревожность и депрессию, положительно влияя на эмоциональное здоровье. Телемедицина и мобильные инструменты улучшают взаимодействие с пациентами и их самоуправление, в то время как структурированные образовательные программы улучшают контроль заболеваний и сокращают количество посещений больниц. Поддержка в питании и регулярная физическая активность повышают силу, выносливость и улучшают повседневную жизнедеятельность. Интегрированные, мультидисциплинарные модели оказания медицинской помощи показали наибольший общий эффект, улучшая как качество жизни, так и результаты медицинского обслуживания, если они предоставляются скоординированно и с учетом интересов пациента. Кіріспе: Созылмалы обструктивті өкпеауруы (СОӨА) –науқастыңденсаулыққабайланыстыөмірсапасынайтарлықтайтөмендететінүдемеліреспираторлықауру. Өкпеқызметініңбұзылуыменқатар, СОӨА-менауыратыннауқастардыңкүнделіктіөмірінетүрліклиникалық, психологиялықжәнеәлеуметтік факторлар әсеретеді. СоңғыонжылдықтазерттеулерСОӨАжағдайындаөмірсапасынаәсерететіннегізгіфакторлардыанықтауғакөбіреккөңілбөлуде, өйткеніөмірсапасынжақсартуосыаурудыемдеудіңбастымақсатыретіндеқарастырылады. Бұлшолуда 2015–2025 жылдар аралығындағыдәлелдідеректернегізіндеСОӨА-менауыратыннауқастардыңөмірсапасынаәсерететіннегізгіфакторларқарастырылады: аурудыңауырлығы, қатаржүретінаурулар, психологиялықжағдай, физикалықбелсенділік, өршулердіңжиілігі, әлеуметтік қолдау, медициналықкөмеккеқолжетімділікжәнеемдеугебейілділік. Әдебиеттегіортақтақырыптарменолқылықтарайқындалып, соңындаосыфакторлардыңемнәтижелерінеқалайәсерететініжәнеболашақзерттеулердіңбағыттарыталқыланады. Мақсаты: Бұлшолудың негізгі мақсаты–созылмалыобструктивтіөкпеауруымен (СОӨА) ауыратыннауқастардыңөмірсапасынжақсартуғабағытталғанзаманауитәсілдердіжинақтап, талдау. Ерекшеназарфармакологиялықтерапияға, өкпелікоңалтуға, психоәлеуметтікараласуларға, телемедициналықшешімдерге, өзін-өзібасқарудыоқытуға, өмірсалтынөзгертугежәнекешендікүтімүлгілерінеаударылды. Іздеу стратегиясы: Ғылымиәдебиеттергешолу PubMed, Scopus жәнеКокрейнкітапханасысекілдіэлектрондымәліметтербазасыарқылыжүргізілді. Іздеу 2015–2025 жылдар аралығындажарияланғанзерттеулердіқамтыдыжәнекелесінегізгісөздерпайдаланылды: "СОӨА", "өмірсапасы", "өкпелікоңалту", "өзін-өзібасқару", "психологиялықараласулар", "цифрлықденсаулықсақтау", "үштіктерапия" және "кешендікөмек". Артықшылықжүйелішолуларға, рандомизацияланғанбақыланатынзерттеулергежәнежоғарысапалыкогорттықзерттеулергеберілді, оларағылшынтіліндегірецензияланғанжурналдардажарияланған. Нәтижелерменқорытындылар: Соңғызерттеулеркөрсеткендей, түрлізаманауи араласулар СОӨА-менауыратыннауқастардыңөмірсапасынедәуіржақсартаалады. Фармакологиялықемдеуәдістеріноңтайландыру, әсіресеүштікингаляциялықтерапия, симптомдарменөршулердіазайтады. Өкпелікоңалтуфизикалықфункцияменәл-ауқаттытұрақты жақсартады. Когнитивті-бихевиоральдықтерапиянықамтитынпсихологиялыққолдаумазасыздықпендепрессиянытөмендетіп, эмоционалдықденсаулықтыжақсартады. Телемедицина мен мобильді құралдарпациенттердіңөз-өзінбасқаруынжәнемедицинақызметкерлеріменөзара іс-әрекетінжақсартады, алқұрылымдалғанбілімберубағдарламаларыаурудыбақылаудыжақсартып, ауруханағажатқызужиілігінтөмендетеді. Тамақтанудықолдаужәнетұрақтыфизикалықбелсенділікбұлшықеткүшін, төзімділіктіарттырып, күнделіктіөмірсапасын жақсартады. Интеграцияланған, мультидисциплинарлықмедициналықкөмекүлгілеріжалпытиімділіккеқолжеткізіп, өмірсапасыменмедициналыққызметнәтижелерінжақсартады, егероларүйлестіріліпжәнепациенттіңмүддесінескереотырыпұсынылса.