Аннотация
Introduction. Population ageing has led to a growing prevalence of multimorbidity among older adults, making it a dominant challenge for primary health care systems. The coexistence of multiple chronic conditions in older patients is associated with increased clinical complexity, functional decline, polypharmacy, and higher healthcare utilization, highlighting the limitations of disease-oriented models of care. Objective. To analyze and summarize current scientific evidence on multimorbidity among older adults, with a particular focus on organizational aspects of care and patient-centered approaches in primary health care. Methods. A literature review was conducted using PubMed, Web of Science, Scopus, ScienceDirect, and Google Scholar between January and February 2026. Peer-reviewed studies addressing multimorbidity in older adults, organizational models of care, patient-centered approaches, and management in primary health care settings were included. The findings were synthesized using a qualitative thematic approach. Results. The reviewed literature demonstrates a high and increasing prevalence of multimorbidity among older adults receiving primary health care. Multimorbidity is consistently associated with reduced quality of life, functional limitations, increased healthcare utilization, and polypharmacy. Primary health care faces significant organizational challenges, including fragmented care, limited coordination, and guideline-driven polypharmacy. Interventions targeting multimorbidity show limited and heterogeneous effectiveness, while patient-centered approaches improve patient experience and engagement, though their impact on clinical outcomes remains inconsistent. Conclusions. Multimorbidity among older adults represents a major and growing challenge for primary health care. The findings underscore the need to transition from disease-centered models toward integrated, patient-centered approaches that address clinical complexity, polypharmacy, and social determinants of health. Strengthening primary care–based, coordinated models of care is essential to improving outcomes for older patients with multimorbidity. Введение. Старение населения приводит к росту распространённости мультиморбидности среди пожилых людей, что делает данное состояние одной из ведущих проблем для системы первичной медико-санитарной помощи. Сочетание нескольких хронических заболеваний у пожилых пациентов ассоциируется с повышенной клинической сложностью, функциональным снижением, полипрагмазией и увеличением потребления медицинских услуг, что подчёркивает ограничения заболевательно-ориентированных моделей оказания медицинской помощи. Цель. Анализ и обобщение современных научных данных, посвящённых мультиморбидности у пожилых пациентов, с акцентом на организационные аспекты медицинской помощи и пациент-ориентированные подходы в условиях первичной медико-санитарной помощи. Материалы и методы исследования. Обзор литературы был проведён с использованием баз данных PubMed, Web of Science, Scopus, ScienceDirect и Google Scholar в период с января по февраль 2026 года. В обзор были включены рецензируемые научные исследования, посвящённые мультиморбидности у пожилых людей, моделям организации медицинской помощи, пациент-ориентированным подходам и вопросам ведения пациентов в условиях первичной медико-санитарной помощи. Полученные данные были синтезированы с применением качественного тематического анализа. Результаты. Анализ литературы показал высокую и продолжающую расти распространённость мультиморбидности среди пожилых пациентов, получающих первичную медико-санитарную помощь. Мультиморбидность устойчиво ассоциируется со снижением качества жизни, функциональными ограничениями, увеличением потребления медицинских услуг и полипрагмазией. В системе первичной медико-санитарной помощи выявлены значительные организационные трудности, включая фрагментацию медицинской помощи, недостаточную координацию и полипрагмазию, обусловленную следованием клиническим рекомендациям по отдельным заболеваниям. Эффективность вмешательств, направленных на ведение мультиморбидности, остаётся ограниченной и неоднородной, тогда как пациент-ориентированные подходы способствуют улучшению опыта пациентов и их вовлечённости, но оказывают непоследовательное влияние на клинические исходы. Выводы. Мультиморбидность у пожилых пациентов представляет собой значимую и нарастающую проблему для системы первичной медико-санитарной помощи. Полученные данные подчёркивают необходимость перехода от заболевательно-ориентированных моделей к интегрированным, пациент-ориентированным подходам, учитывающим клиническую сложность, полипрагмазию и социальные детерминанты здоровья. Укрепление координированных моделей медицинской помощи на уровне первичного звена является ключевым условием улучшения исходов у пожилых пациентов с мультиморбидностью. Түйіндеме. Тұрғындардың қартаюы егде жастағы адамдар арасында мультиморбидтіліктің кең таралуына алып келіп, оны алғашқы медициналық-санитарлық көмек жүйесі үшін басым әрі күрделі мәселе ретінде қалыптастырды. Егде жастағы науқастарда бірнеше созылмалы аурудың қатар жүруі клиникалық күрделіліктің артуымен, функционалдық шектеулермен, полипрагмазиямен және медициналық қызметтерді тұтынудың жоғарылауымен сипатталады, бұл ауруға бағытталған медициналық көмектің дәстүрлі үлгілерінің шектеулілігін көрсетеді. Мақсаты. Медициналық-санитариялық алғашқы көмек жағдайында егде жастағы пациенттердегі мультиморбидтілікке қатысты заманауи ғылыми әдебиеттердің деректерін, әсіресе медициналық көмекті ұйымдастырудың ерекшеліктері мен пациентке бағдарланған тәсілдерді талдау және жинақтау. Материал мен әдістер. Әдебиеттерге шолу PubMed, Web of Science, Scopus, ScienceDirect және Google Scholar дерекқорларын пайдалана отырып, 2026 жылдың қаңтар–ақпан айлары аралығында жүргізілді. Егде жастағы адамдардағы мультиморбидтілікке, медициналық көмекті ұйымдастыру үлгілеріне, пациентке бағдарланған тәсілдерге және алғашқы медициналық-санитарлық көмек жағдайында басқару мәселелеріне арналған рецензияланатын ғылыми жарияланымдар іріктелді. Алынған деректер сапалық тақырыптық синтез әдісі арқылы талданды. Нәтижелер. Қарастырылған әдебиеттер медициналық-санитариялық алғашқы көмек алатын егде жастағы адамдар арасында мультиморбидтіліктің жоғары және үнемі өсіп отырған таралуын көрсетеді. Мультиморбидтілік өмір сапасының төмендеуімен, функционалдық шектеулермен, медициналық қызметтерді тұтынудың артуымен және полипрагмазиямен тығыз байланысты. Медициналық-санитариялық алғашқы көмек жүйесінде көмектің фрагментациясы, үйлестірудің жеткіліксіздігі және клиникалық ұсынымдарға негізделген полипрагмазия сияқты елеулі ұйымдастырушылық қиындықтар анықталды. Мультиморбидтілікке бағытталған араласулардың тиімділігі шектеулі және әркелкі болып табылады, ал пациентке бағдарланған тәсілдер пациенттердің тәжірибесі мен тартылуын жақсартқанымен, клиникалық нәтижелерге әсері тұрақсыз күйінде қалып отыр. Қорытынды. Егде жастағы адамдардағы мультиморбидтілік медициналық-санитариялық алғашқы көмек үшін маңызды әрі өсіп келе жатқан мәселе болып табылады. Алынған нәтижелер клиникалық күрделілікті, полипрагмазияны және денсаулықтың әлеуметтік детерминанттарын ескеретін, ауруға емес, пациентке бағдарланған интеграцияланған медициналық көмек үлгілеріне көшу қажеттігін айқындайды. Медициналық-санитариялық алғашқы көмекке негізделген, үйлестірілген медициналық көмек модельдерін күшейту мультиморбидтілігі бар егде жастағы пациенттердің денсаулық нәтижелерін жақсарту үшін шешуші мәнге ие.