Аннотация
Introduction: Diabetic foot syndrome (DFS) is one of the most serious and costly complications of diabetes mellitus, often leading to disability and amputation. Traditionally, the main focus of treatment has been on revascularisation — restoring blood flow to the ischaemic limb. However, not all patients are candidates for vascular interventions due to anatomical, technical or general medical reasons. In this regard, there is growing interest in non-revascularisation treatment strategies aimed at improving the healing of trophic ulcers, reducing inflammation, fighting infection and stimulating angiogenesis and tissue regeneration. Objective. To evaluate the effectiveness of the main non-revascularisation methods of treating diabetic foot syndrome in global practice. Search strategy: A review of the literature from the last 10 years was conducted in the PubMed, CyberLeninka, and Google Scholar databases. The main keywords were ‘diabetes mellitus,’ ‘diabetic foot syndrome,’ ‘non-revascularisation methods of diabetes treatment,’ and ‘trophic disorders.’ Results: A number of non-revascularisation methods for treating diabetic foot syndrome (DFS) were identified and classified into seven main groups: methods that improve microcirculation and tissue oxygenation; physical methods of stimulating regeneration; biological and cell therapy; modern wound dressings; anti-infective therapy; metabolic and systemic correction; palliative and supportive approaches. For each group, modern clinical and experimental data are presented, demonstrating effectiveness in improving ulcer healing, reducing the risk of amputations, and improving the quality of life of patients when revascularisation is not possible. Сonclusions: Non-revascularisation approaches not only expand therapeutic options when revascularisation is not possible, but also potentially improve outcomes even as part of combined treatment regimens. Prospects for further research include standardisation of protocols, development of personalised therapy, introduction of biotechnologies, and accumulation of data on their long-term clinical efficacy and safety. Введение: Cиндром диабетической стопы (СДС) является одним из наиболее тяжёлых и экономически затратных осложнений сахарного диабета, часто приводящим к инвалидизации и ампутациям. Традиционно основное внимание в лечении уделялось реваскуляризации — восстановлению кровотока в ишемизированной конечности. Однако не все пациенты являются кандидатами для сосудистых вмешательств по анатомическим, техническим или общесоматическим причинам. В связи с этим возрастает интерес к нереваскуляризационным стратегиям лечения, направленным на улучшение заживления трофических язв, снижение воспаления, борьбу с инфекцией, а также стимуляцию ангиогенеза и регенерации тканей. Цель. Оценить эффективность основных нереваскуляризационных методов лечения синдрома диабетической стопы в мировой клинической практике. Стратегия поиска. Был проведён обзор литературы за последние 10 лет в базах данных PubMed, CyberLeninka и Google Scholar. В качестве ключевых слов использовались: «сахарный диабет», «синдром диабетической стопы», «нереваскуляризационные методы лечения диабета», «трофические нарушения». Результаты: были выявлены и систематизированы нереваскуляризационные методы лечения синдрома диабетической стопы (СДС), которые были классифицированы на семь основных групп: методы, улучшающие микроциркуляцию и оксигенацию тканей; физические методы стимуляции регенерации; биологическая и клеточная терапия; современные перевязочные средства; противоинфекционная терапия; метаболическая и системная коррекция; паллиативные и поддерживающие подходы. Для каждой группы представлены современные клинические и экспериментальные данные, демонстрирующие их эффективность в улучшении заживления язв, снижении риска ампутаций и повышении качества жизни пациентов в случаях, когда проведение реваскуляризации невозможно. Заключение: Нереваскуляризационные подходы не только расширяют терапевтические возможности при невозможности выполнения реваскуляризации, но и потенциально улучшают результаты лечения при использовании в составе комбинированных терапевтических схем. Перспективы дальнейших исследований включают стандартизацию протоколов лечения, разработку персонализированной терапии, внедрение биотехнологий, а также накопление данных о долгосрочной клинической эффективности и безопасности данных методов. Кіріспе: Диабеттік табан синдромы (ДТС) қант диабетінің ең ауыр және экономикалық тұрғыдан ең шығынды асқынуларының бірі болып табылады, ол жиі мүгедектікке және ампутацияға алып келеді. Дәстүрлі түрде емдеуде негізгі назар реваскуляризацияға, яғни ишемияланған аяқ-қолдағы қан ағымын қалпына келтіруге бағытталған. Алайда анатомиялық, техникалық немесе жалпы соматикалық себептерге байланысты барлық науқастар тамырлық араласуларға кандидат бола бермейді. Осыған байланысты трофикалық жаралардың жазылуын жақсартуға, қабынуды азайтуға, инфекциямен күресуге, сондай-ақ ангиогенез бен тіндердің регенерациясын ынталандыруға бағытталған нереваскуляризациялық емдеу стратегияларына қызығушылық артып отыр. Мақсаты. Диабеттік табан синдромын емдеудің негізгі нереваскуляризациялық әдістерінің тиімділігін әлемдік клиникалық тәжірибеде бағалау. Іздеу стратегиясы. Соңғы 10 жылдағы әдебиеттерге PubMed, CyberLeninka және Google Scholar дерекқорларында шолу жүргізілді. Түйінді сөздер ретінде: «қант диабеті», «диабеттік табан синдромы», «диабетті емдеудің нереваскуляризациялық әдістері», «трофикалық бұзылыстар» қолданылды. Нәтижелері: Диабеттік табан синдромын (ДТС) емдеудің нереваскуляризациялық әдістері анықталып, жүйелендіріліп, жеті негізгі топқа жіктелді: микроциркуляция мен тіндердің оксигенациясын жақсартатын әдістер; регенерацияны ынталандыратын физикалық әдістер; биологиялық және жасушалық терапия; заманауи таңғыш құралдар; инфекцияға қарсы терапия; метаболикалық және жүйелік коррекция; паллиативтік және қолдаушы тәсілдер. Әрбір топ бойынша қазіргі заманғы клиникалық және эксперименттік деректер ұсынылып, олардың трофикалық жаралардың жазылуын жақсартуда, ампутация қаупін төмендетуде және реваскуляризация жүргізу мүмкін болмаған жағдайларда науқастардың өмір сүру сапасын арттыруда тиімді екендігі көрсетілді. Қорытынды: Нереваскуляризациялық тәсілдер реваскуляризация жүргізу мүмкін болмаған жағдайда терапиялық мүмкіндіктерді кеңейтіп қана қоймай, оларды кешенді емдеу құрамында қолданғанда ем нәтижелерін жақсартуға әлеуетті түрде ықпал етеді. Болашақ зерттеулердің перспективаларына емдеу хаттамаларын стандарттау, жекелендірілген терапияны дамыту, биотехнологияларды енгізу, сондай-ақ осы әдістердің ұзақ мерзімді клиникалық тиімділігі мен қауіпсіздігі жөнінде деректерді жинақтау жатады.