Аннотация
Мақала сот төрелігі жүйесінің ауқымды цифрлануы жағдайында бітімгер-судьялар институтының баламасын енгізу және оның кейінгі қызмет етуінің проблемалары мен перспективаларын талдауға арналған. Автор Қазақстан Республикасында осы институтты енгізу мүмкіндігінің теориялық және практикалық аспектілерін зерттеп, Ресей тәжірибесімен салыстырмалы-құқықтық талдау жүргізеді. «Цифрлық парадигманың» сот кадрларын іріктеу менеджменті стандарттарына және сот төрелігін жүзеге асыру сапасына ықпалына назар аударылады. Зерттеуде бірінші сатыдағы судьяларға түсетін жоғары жүктеме ұйымдастырушылық-құқықтық тәсілдерді қайта қарауды талап ететіні негізделеді. Бұл күрделілігі төмен істер бойынша жеңілдетілген рәсімдерді, зияткерлік қолдау құралдарын және цифрлық мониторингті енгізуді қажет етеді. Автор сот қызметінде жасанды интеллектіні пайдалану саласындағы қазіргі шетелдік зерттеулерді қарастырып, «алгоритмдік бейтарапсыздық» тәуекелдерін ескере отырып, оларды азайту жолдарын айқындайды. Сонымен қатар, «әлемдік сот төрелігі» сот жүйесінің жаңа деңгейі ретінде емес, бітімгер-судьялар қызметінің және кешкі әрі демалыс күнгі соттардың цифрлық трансформациясы ретінде қарастыру ұсынылады. Зерттеу нәтижесінде бастапқы деңгейдегі судья лауазымына кандидаттарды іріктеу тетіктерін аналитикалық IT-платформалар арқылы жетілдіру бойынша ұсынымдар қалыптастырылды. Қорытындыда қазіргі заманғы бітімгер-судьялар институты тәуелсіздік, ұлттық ерекшеліктер және бейтараптық қағидаттарының инновациялық цифрлық құралдармен үйлесуі негізінде қалыптасуы тиіс екені көрсетіледі.