Аннотация
Annotation. The organization of medical care among athletes is carried out mainly in the format of preliminary medical examinations and admissions to competitions, despite the worst state of health among athletes, there is a high probability of injury, abuse of dietary supplements, therefore constant monitoring of changes in the health status of athletes is necessary. In many elite clubs, athletes undergo health assessments on an ongoing basis and have doctors on staff. In the Republic of Kazakhstan, there are gaps in the organization of medical care for athletes, due to the weak development of this industry. A comparative analysis of the organization of medical care for athletes will reveal possible ways to improve in the Republic of Kazakhstan. A comparative analysis of the regulatory and organizational characteristics of the organization of the sports medicine system in Germany, France, the USA, Canada, South Korea, China and Kazakhstan has been conducted with a focus on staffing, digital infrastructure and clinical regulations, organizational models of medical care for athletes applicable in the Republic of Kazakhstan. Aim: To analyze the global experience of organizing medical care for athletes. Search Strategy: the analysis includes articles in English and Russian published in indexed databases PubMed, Medline, Cyberlininka, google scholar. The article search depth is 15 years. The search was conducted by keywords. A total of 93 publications were found, of which 47 articles were suitable for analysis. Exclusion criteria: conference abstracts, abstracts of articles without full-text access, articles published before 2010. Results: The analysis revealed significant differences in the organizational models of medical care: in Germany and France, vertically integrated systems with approved clinical protocols and digital registries functioned, while in Kazakhstan there was a fragmented regulatory framework and the absence of a single digital platform. The number of certified sports medicine specialists was 4 per 100,000 population in Germany, France and Canada, 3 in the United States of America and the Republic of Korea, 2 in China, while in Kazakhstan this figure did not exceed 1. It was found that the availability of specialized training for sports doctors, mandatory certification and digital monitoring The health status of the athletes was directly correlated with the level of manageability and preventive effectiveness. Postgraduate training programs for doctors providing medical care to athletes in countries with a developed health care system included long-term internships and state accreditation, while short-term courses without a single coordinating structure prevailed in Kazakhstan. Conclusions: The data obtained indicate a critical dependence of the effectiveness of the organization of the sports medicine system on the level of institutional coordination, digitalization and personnel readiness. The practical significance of the results lies in the possibility of their application by health authorities, sports federations and educational institutions in the development of national strategies for the development of sports medicine, the formation of standards for training specialists and the introduction of digital solutions for monitoring the condition of athletes. Аннотация. Организация медицинской помощи среди спорсменов осуществляется преимущественно в формате предварительных медицинских осмотров и допусков к соревнованиям, несмотря на хоршее состояние зддоровья среди спорстменов, высока вероятность травмирования, злоупотребление биологически активными добавками, поэтому необходим постоянный мониторинг за изменением состояния здоровья спортсменов. Во многих элитных клубах спортсмены проходят оценку состояния здоровья на постоянной основе и имеют в штате врачей. В Республике Казахстан имеются пробелы с организацией медицинской помощи спортсменам, в связи со слабым развитием данной отрасли. Проведенный сравнительный анализ организации медицинской помощи для спорсменов позволит выявить возможные пути для улучшения в Республике Казахстан. Проведенсравнительный анализ нормативно-организационных характеристик организации системы спортивной медицины в Германии, Франции, США, Канаде, Южной Корее, Китае и Казахстане с фокусом на кадровое обеспечение, цифровую инфраструктуру и клинические регламенты, организационные модели медицинской помощи спортсменам, применимые в Республике Казахстан. Цель: Анализ мирового опыта организации медицинской помощи спортсменам. Стратегия поиска: в анализ включены статьи на английском и русском языках, опубликованные в индексируемых базах данных PubMed, Medline, Cyberlininka, Google Scholar. Глубина поиска статей 15 лет. Поиск проводился по ключевым словам. Всего было найдено 93 публикации, из которых подошли для анализа 47 статей. Критерии исключения: тезисы конференций, абстракты статей без полнотекстового доступа, статьи, опубликованные до 2010 года. Результаты: В ходе анализа выявлены значительные различия в организационных моделях организации медицинской помощи: в Германии и Франции функционировали вертикально интегрированные системы с утверждёнными клиническими протоколами и цифровыми реестрами, тогда как в Казахстане наблюдалась фрагментарность нормативной базы и отсутствие единой цифровой платформы. Число сертифицированных специалистов в области спортивной медицины составляло 4 на 100 тысяч населения в Германии, Франции и Канаде, 3 — в Соединённых Штатах Америки и Республике Корея, 2 — в Китае, при этом в Казахстане этот показатель не превышал 1. Установлено, что наличие специализированного обучения для спортивных врачей, обязательная сертификация и цифровой мониторинг за состоянием здоровья спорсменов напрямую коррелировал с уровнем управляемости и профилактической эффективности. Программы последипломной подготовки врачей, оказывающих медицинскую помощь спортсменам в странах с развитой системой охраны здоровья включали длительные стажировки и государственную аккредитацию, в то время как в Казахстане преобладали краткосрочные курсы без единой координирующей структуры. Выводы: Полученные данные указывают на критическую зависимость эффективности организации системы спортивной медицины от уровня институциональной координации, цифровизации и кадровой готовности. Практическое значение результатов заключается в возможности их применения органами здравоохранения, спортивными федерациями и образовательными учреждениями при разработке национальных стратегий развития спортивной медицины, формировании стандартов подготовки специалистов и внедрении цифровых решений для мониторинга состояния спортсменов. Аннотация. Спортшылар арасында медициналық көмекті ұйымдастырунегізінен алдын ала медициналық тексерулер мен жарыстарға жіберу форматында жүзеге асырылады, спортшылар арасында денсаулығының жақсыжағдайына қарамастан, жарақаталу ықтималдығы жоғары, диеталық қоспаларды теріс пайдалану, сондықтанспортшылардың денсаулық жағдайының өзгеруіне үнемімониторинг жүргізу қажет. Көптегенэлиталық клубтарда спортшылардың денсаулық жағдайын тұрақты түрде бағалайды жәнеолардың құрамында дәрігерлер бар. Қазақстан Республикасында осы саланың әлсіздамуына байланысты спортшыларға медициналық көмек көрсетуді ұйымдастырудаолқылықтарбар. Спортшылар үшін медициналық көмекті ұйымдастыруға жүргізілгенсалыстырмалы талдау ҚазақстанРеспубликасында жақсарту үшін мүмкін болатын жолдарды анықтауға мүмкіндік береді. Германияда, Францияда, АҚШ-та, Канадада, Оңтүстік Кореяда, Қытайда және Қазақстанда спорттық медицина жүйесін ұйымдастырудың нормативтік-ұйымдастырушылық сипаттамаларына кадрлық қамтамасызетуге, цифрлық инфрақұрылымға жәнеклиникалық регламенттерге, ҚазақстанРеспубликасында қолданылатын спортшыларға медициналық көмектің ұйымдастырушылық модельдеріне назар аудара отырып, салыстырмалы талдау жүргізілді. Мақсаты: спортшыларға медициналық көмекті ұйымдастырудың әлемдік тәжірибесінталдау. Іздеу стратегиясы: талдауға PubMed, Medline, cyberlininka, google scholar индекстелген дерекқорларында жарияланған ағылшын жәнеорыс тілдеріндегі мақалалар кіреді. Мақалалардыіздеу тереңдігі 15 жыл. Іздеу кілт сөздербойынша жүргізілді. Барлығы 93 басылым табылды, оның 47 мақаласынталдауға сәйкес келді. Ерекшелік критерийлері: конференция тезистері, толық мәтінге қол жеткізусіз мақалалардерексіз, 2010 жылға дейін жарияланғанмақалалар. Нәтижелері: талдау барысында медициналық көмекті ұйымдастырудың ұйымдық үлгілеріндеелеулі айырмашылықтар анықталды: Германия мен Францияда бекітілген клиникалық хаттамалары мен цифрлық тізілімдері бар тігінен интеграцияланған жүйелер жұмысістеді, ал Қазақстанданормативтік базаның фрагменттілігі жәнебірыңғай цифрлық платформаның болмауы байқалды. Спорттық медицина саласындағы сертификатталғанмамандардың саны Германияда, Францияда және Канадада 100 мың тұрғынға шаққанда 4, Америка Құрама Штаттарында жәнеКорея Республикасында 3, Қытайда 2 болды, бұл ретте Қазақстанда бұл көрсеткіш 1 — ден аспады. Спорт дәрігерлері үшінарнайы дайындықтың болуы, міндетті сертификаттау жәнеспортшылардың денсаулық жағдайын цифрлық бақылаубасқару және профилактикалық тиімділік деңгейіментікелей байланысты екені анықталды. Денсаулық сақтау жүйесідамыған елдердегі спортшыларға медициналық көмек көрсететін дәрігерлердідипломнан кейінгі даярлау бағдарламалары ұзақ тағылымдамалармен мемлекеттік аккредиттеуді қамтыды, ал Қазақстанда бірыңғай үйлестіру құрылымы жоқ қысқа мерзімді курстар басым болды. Қорытындылар: нәтижелер спорттық медицина жүйесін ұйымдастыру тиімділігінің институционалдық үйлестіру, цифрландыру және кадрлық дайындық деңгейіне сыни тәуелділігін көрсетеді. Нәтижелердің практикалық маңыздылығы Денсаулық сақтау органдарының, спорт федерациялары мен білім беру мекемелерінің спорттық медицинаны дамытудың ұлттық стратегияларын әзірлеу, мамандар даярлау стандарттарын қалыптастыру және спортшылардың жағдайын бақылау үшін цифрлық шешімдерді