Аннотация
Introduction: Melatonin is involved in many biological and physiological processes in the body. In recent years, its protective effect on the digestive system has been investigated in many ways and the therapeutic role of melatonin in gastrointestinal pathologies has been investigated. Aim: review of the literature on the clinical effects of melatonin in digestive system diseases, characteristics of its place in clinical use. Search strategy: "The effect of melatonin in diseases of the digestive system" in 3 languages (Russian, Turkish and English), sampling depth 10 years, Web of Science, PubMed, Google Scholar, Dergipark entry data were used. As a result, 806 articles were found, of which 53 articles were selected. Inclusion criteria: full versions of articles of randomized and cohort studies, reports, dissertations, protocols. Exclusion criteria: abstracts, articles, scientific publications describing a single case, summaries of reports. Results and conclusions.Taken together, the studies revealed that melatonin is an effective chronobiological molecule that can act in different directions. In this regard, it is not surprising that it is widely used in clinical practice, especially in terms of its mucosal protective effects. As a result of clinical studies, positive results have been achieved in the protective effect of melatonin in gastric and intestinal ulcer diseases, in the reduction of complaints of patients in gastroesophageal reflux diseases. As a result of several studies, a positive significance has been recognized in the protection against damage caused by aggressive factors that lead to the disruption of the digestive system. In addition, it has many positive effects in liver pathologies of the digestive system (non-alcoholic fatty liver disease, hepatosteatosis), intestinal diseases (Crohn's disease, its inflammatory frequency and ulcerative colitis, and in prolonging the remission stage), especially in irritable bowel syndrome. conclusions cannot be ignored. Different lines of research continue to elucidate the role, function, and potential pharmacological effects of melatonin in the gastrointestinal system, and the topic remains relevant. Актуальность. Мелатонин участвует во многих биологических и физиологических процессах в организме. В последние годы широко изучается его защитное действие на пищеварительную систему и исследуется терапевтическая роль мелатонина при патологиях желудочно-кишечного тракта. Цель исследования: обзор литературы о клинических эффектах мелатонина при заболеваниях органов пищеварения, характеристика его места в клиническом применении. Стратегия поиска: «Действие мелатонина при заболеваниях органов пищеварения» на 3-х языках (русском, турецком и английском), глубина выборки 10 лет, использованы входные данные Web of Science, PubMed, Google Scholar, Dergipark. В результате было найдено 806 статей, из них отобрано 53 статьи. Критерии включения: полные версии статьи рандомизированных и когортных исследований, отчеты, диссертации, протоколы. Критерии исключения: авторефераты, статьи, научные публикации описывающие единичные случай, резюме докладов. Результаты и выводы. В совокупности исследования показали, что мелатонин является эффективной хронобиологической молекулой, которая может действовать в разных направлениях. В связи с этим неудивительно, что он широко используется в клинической практике, особенно с точки зрения его защитного действия на слизистую оболочку. В результате клинических исследований достигнуты положительные результаты по защитному действию мелатонина при язвенной болезни желудка и кишечника, уменьшению жалоб больных гастроэзофагеальной рефлюксной болезнью. В результате ряда исследований признано положительное значение защиты от повреждений, вызванных агрессивными факторами, приводящими к нарушению работы пищеварительной системы. Кроме того, нельзя игнорировать множество положительных эффектов при печеночных патологиях органов пищеварения (неалкогольная жировая болезнь печени, гепатостеатоз), заболеваниях кишечника (болезнь Крона, частота ее воспалительного процесса и язвенный колит, при удлинении стадии ремиссии), особенно при раздраженном кишечнике. Различные направления исследований продолжают выяснять роль, функцию и потенциальные фармакологические эффекты мелатонина в желудочно-кишечной системе, и эта тема остается актуальной. Кіріспе. Мелатонин организмде көптеген биологиялық және физиологиялық процестерге қатысады. Соңғы жылдары асқорыту жүйесіне қорғаушы әсері көптеген бағыттарда зерттелуде, асқазан-ішек жолы патологияларындағы мелатониннің емдік рөлін зерттеу болып табылады. Зерттеудің мақсаты: Мелатониннің асқорыту жүйесі ауруларында әсерін клиникасын, клиникалық қолданудағы орнының ерекшеліктерін бойынша әдебиеттерге шолу. Іздеу стратегиясы: Web of Science, PubMed, Google scholar, Dergipark кіріс деректерін пайдалана отырып, 3 тілде «Мелатониннің асқорыту жүйесі ауруларында әсері» (орыс, түрік және ағылшын), таңдау тереңдігі 10 жыл. Нәтижесінде 806 мақала табылды, одан 53 мақала таңдалды. Қосу критерийлері:рандомизацияланған және когорттық зерттеулердің толық нұсқалары, есептер, диссертациялар, хаттамалар. Ерекшелік критерийлері: авторефераттар, мақалалар, бір жағдайды сипаттайтын ғылыми жарияланымдар, баяндамалардың қысқаша мазмұны. Нәтижелер мен қорытындылар. Зерттеулерді тұтастай алғанда, мелатониннің әртүрлі бағыттарда әрекет ете алатын тиімді хронобиологиялық молекула екендігі анықталған. Осыған байланысты, клиникалық тәжірибеде, әсіресе оның шырышты қабатты қорғайтын әсерлері тұрғысынан клиникада кеңінен қолданылуы таңқаларлық емес. Асқазан–ішек жара ауруларында мелатониннің протективті әсері, гастроэзофагеальді рефлюкс ауруларында науқастардың шағымының азаюында клиникалық зерттеулер нәтижесінде оң нәтижелерге қол жеткізілген. Асқорыту жүйесінің бұзылысына алып келетін агрессивті факторлардың салдарынан зақымданудан қорғауда бірнеше зерттеулер нәтижесінде оң мәнділік танылған. Сонымен қатар, асқорыту жүйесінің бауыр патологияларында да (алкогольді емес бауырдың май басу ауруы, гепатостеатоз) ішек ауруларында (Крон ауруы, оның қабыну жиілігі мен ішектердің ойық жара колиттерінде ремиссия сатысын ұзартуда жоғары нәтижелерге қол жеткізілген), әсіресе тітіркенген ішек синдромында оның көптеген оң әсерлері туралы қорытындыларды елемеуге болмайды. Әр түрлі бағыттағы зерттеулер мелатониннің асқазан-ішек жүйесіндегі рөлін, қызметін және ықтимал фармакологиялық әсерін анықтауды жалғастыруда және тақырып әлі де өзекті болып қала береді.