Аннотация
Introduction. Mortality rates are an indicator of population health in various countries worldwide. They are influenced by sociodemographic factors, the state of the healthcare system, and environmental factors, including exposure to ionizing radiation. The aimof our study is to analyze mortality rates in the Abay and Beskaragay districts of the Abay region exposed to radiation as a result of nuclear weapons testing from 1949 to 1975. Materials and Methods. The study data consisted of cause-of-mortality certificates for the population of three districts in the region from 1949 to 1975. The population of two districts (Abay and Beskaragay) was exposed to effective equivalent doses of 625 to 870 mSv. The comparison group consisted of residents of the Kokpekty district. A total of 16,348 cause-of-mortality certificates were copied and analyzed. Effective equivalent doses of radiation exposure for the population of the study areas were obtained from the State Scientific Automated Medical Registry database. Results. A significant increase in overall mortality rates for the population of all age groups in the Beskaragay district of the Abay region was found 4-21 years after the onset of irradiation compared to the rates in the control Kokpekty district. No significant differences were found in overall mortality rates in the Abay district compared to the control group. A modifying effect of age on overall mortality rates was established for the population of the exposed groups. In subsequent years (26-49 years after the onset of irradiation), 6 to 8 peaks of significantly higher overall mortality rates were recorded among men and women in the Beskaragay district compared to the control group. Among men and women in the Abay district, the overall mortality rate did not differ significantly from the control group. Conclusion. The overall mortality curve was remittent, with significant peaks alternating with plateaus in some years. No dose-response relationship was found for overall mortality rates in the study areas. Введение. Показатели смертности являются индикатором состояния здоровья населения различных стран мира. На них оказывают влияние социально-демографические факторы, состояние системы здравоохранения страны проживания, а также экологические факторы, к которым относится воздействие ионизирующей радиации. Целью нашего исследования является анализ показателей смертности населения Абайского и Бескарагайского районов области Абай, подвергшихся радиационному воздействию вследствие испытаний ядерного оружия, за период с 1949 по 1975 гг. Материалы и методы. Материалами исследования послужили акты-сертификаты причин смертности населения трех районов области за период с 1949 по 1975 гг. Население двух районов (Абайского и Бескарагайского,) подвергалось облучению в диапазоне эффективных эквивалентных доз 625 - 870 мЗв. Группа сравнения была представлена населением Кокпектинского района. Выкопировано и проанализировано 16 348 актов- сертификатов причин смертности. Эффективные эквивалентные дозы облучения населения исследуемых районов были взяты из базы данных Государственного научного автоматизированного медицинского регистра. Результаты. Установлено достоверное увеличение коэффициентов общей смертности населения всех возрастных групп Бескарагайского района области Абай через 4-21 год от начала облучения по сравнению с показателями контрольного Кокпектинского района. Не обнаружено существенных различий в уровнях общей смертности населения Абайского района по сравнению с контрольной группой. Установлено модифицирующее влияние на показатели общей смертности возраста населения экспонированных групп. В последующие годы (26-49 лет от начала облучения) среди мужчин и женщин Бескарагайского района зарегистрировано от 6 до 8 пиков существенного превышения уровня общей смертности по сравнению с показателями контроля. Среди мужчин и женщин Абайского района уровень общей смертности среди мужчин и женщин существенно не отличался от показателей контроля. Заключение. Кривая уровня общей смертности носила ремитирующий характер с чередованием существенных подъемов с последующей нивелировкой в отдельные годы. Не установлено закономерностей «доза-эффект» для показателей общей смертности населения изучаемых районов. Кіріспе. Өлім-жітім көрсеткіштері әлемнің әртүрлі елдеріндегі халық денсаулығының жай-күйін сипаттайтын маңызды индикатор болып табылады. Өлім-жітім деңгейіне әлеуметтік-демографиялық факторлар, тұрғылықты елдің денсаулық сақтау жүйесінің жағдайы, сондай-ақ экологиялық факторлар, соның ішінде иондаушы сәулеленудің әсері ықпал етеді. Зерттеудің мақсаты — ядролық қаруды сынау нәтижесінде радиациялық әсерге ұшыраған Абай облысының Абай және Бесқарағай аудандары халқының 1949–1975 жылдар аралығындағы өлім-жітім көрсеткіштерін талдау. Материалдар мен әдістер. Зерттеу материалдары ретінде 1949–1975 жылдар аралығындағы облыстың үш ауданы халқының өлім себептері жөніндегі акт-сертификаттар пайдаланылды. Абай және Бесқарағай аудандарының халқы тиімді эквиваленттік сәулелену дозаларының 625–870 мЗв диапазонында сәулеленуге ұшыраған. Салыстыру тобы ретінде Көкпекті ауданының халқы алынды. Барлығы 16 348 өлім себептері жөніндегі акт-сертификат көшіріліп, талданды. Зерттелген аудандар халқының тиімді эквиваленттік сәулелену дозалары туралы мәліметтер мемлекеттік ғылыми автоматтандырылған медициналық регистрдің деректер базасынан алынды. Нәтижелер. Сәулелену басталғаннан кейін 4–21 жыл аралығында Абай облысының Бесқарағай ауданында барлық жас топтарындағы халықтың жалпы өлім-жітім коэффициенттерінің бақылау тобы болып табылатын Көкпекті ауданының көрсеткіштерімен салыстырғанда сенімді түрде жоғарылағаны анықталды. Абай ауданы халқының жалпы өлім-жітім деңгейі бақылау тобымен салыстырғанда елеулі айырмашылықтар көрсетпеді. Экспонирленген топтарда жас ерекшелігінің жалпы өлім-жітім көрсеткіштеріне модификациялаушы әсері анықталды. Кейінгі жылдары (сәулелену басталғаннан кейін 26–49 жыл) Бесқарағай ауданында ерлер мен әйелдер арасында жалпы өлім-жітім деңгейінің бақылау көрсеткіштерінен 6–8 рет айқын арту шектері тіркелді. Абай ауданында ерлер мен әйелдердің жалпы өлім-жітім деңгейі бақылау тобынан елеулі түрде ерекшеленбеді. Қорытынды. Жалпы өлім-жітім деңгейінің динамикасы толқын тәрізді сипатта болып, айқын жоғарылаулар мен кейінгі жылдардағы көрсеткіштердің тегістелуі кезектесіп отырды. Зерттелген аудандар халқының жалпы өлім-жітім көрсеткіштері үшін «доза–әсер» типіндегі айқын заңдылықтар анықталған жоқ. жалпы өлім-жітім, радиациялық әсер, тиімді эквиваленттік сәулелену дозалары, халық.