Аннотация
Introduction: The effects of chronic low-dose ionizing radiation on human health have been the subject of scientific research for several decades. However, the long-term effects of chronic low-dose irradiation on the human body, including those of the third and subsequent generations, remain unresolved. The aim of this study was to conduct a preliminary assessment of the health screening results of the Beskaragay district population, including second- and third-generation residents exposed to radiation from nuclear weapons testing. Materials and Methods: A screening study of the Beskaragay district population was conducted, including questionnaires on health status, risks of developing non-communicable and socially significant diseases, and lifestyle. A preliminary analysis included 222 patients. All participants underwent a somatic assessment, as well as general clinical and biochemical analysis. Statistical analysis was performed using SPSS 20.0 (SPSS Inc., New York) and Jamovi (version 2.5.5; https://www.jamovi.org). Results: The mean age and age distribution differed statistically between men and women (p = 0.0071), with men being more likely to be aged 40–49 years (34.5%). 63.5% of participants had lived in the area since birth (65.3%). The median systolic blood pressure in men was 130 (IQR 10) mmHg, which was significantly higher than in women (p < 0.001). 90.1% of patients had grade 1–2 thyroid enlargement. Cortisol levels were higher in men — 319.0 (122.0) nmol/L versus 249.3 (145.2) nmol/L in women (p = 0.020), while the opposite trend was observed for insulin. The median individual doses of external gamma radiation among participants were 1.8 cSv (IQR: 0.4–4.2) and did not differ statistically between men and women (p = 0.433). Conclusions: The results of this phase of the study highlight the need for an expanded sample, in-depth clinical, laboratory, and instrumental examinations, and further registry development to study the relationship between radiation exposure and the development of somatic diseases in the offspring of exposed individuals. Введение: Эффекты хронического низкодозового ионизирующего излучения на состояние здоровья человека являются предметом научных исследований в течение нескольких десятилетий. Однако остается нерешенным вопрос о долгосрочных эффектах хронического низкодозового облучения на организм человека, включая лиц третьего и последующих поколений. Целью настоящего исследования являлось предварительная оценка результатов скринингового состояния здоровья населения Бескарагайского района, второго и третьего поколения лиц, подвергшихся воздействию радиации вследствие испытаний ядерного оружия. Материалы и методы: Проведено скрининговое исследование населения Бескарагайского района, анкетирование участников о состоянии здоровья, рисков развития неинфекционных и социально-значимых заболеваний, образа жизни пациентов. В предварительный анализ включено 222 пациента. Всем участникам проводили оценку соматического состояния, а также общеклинический и биохимический анализ. Статистический анализ проводился с применением программ SPSS 20.0 (SPSS Inc., New York) b Jamovi (версия 2.5.5; https://www.jamovi.org). Результаты: Средний возраст и распределение по возрастным категориям статистически различались между мужчинами и женщинами (p = 0,0071), среди мужчин преобладали лица в возрасте 40–49 лет (34,5%). 63,5% участников проживали на данной территории с рождения (65,3%). Медиана САД у мужчин составила 130 (IQR 10) мм рт. ст., что было достоверно выше, чем у женщин (p <0,001). 90,1% пациентов имели увеличение щитовидной железы до 1–2 степени. Уровень кортизола был выше у мужчин - 319,0 (122,0) нмоль/л против 249,3 (145,2) нмоль/л у женщин (p = 0,020), в то время как для инсулина установлена обратная тенденция. Медианные индивидуальные дозы внешнего гамма-облучения участников составляли 1.8 сЗв(IQR: 0.4–4.2) и статистически не различались между мужчинами и женщинами (p = 0.433). Выводы: Результаты данного этапа работы подчёркивают необходимость расширения выборки, углублённого клинико-лабораторного и инструментального обследования, а также дальнейшее накопление регистра для изучения связи радиационного воздействия с развитием соматических заболеваний у потомков экспонированных лиц. Кіріспе: Созылмалы төмен дозалы иондаушы сәулеленудің адам денсаулығына әсері бірнеше онжылдықтар бойы ғылыми зерттеулердің тақырыбы болып табылады. Алайда, созылмалы төмен дозалы сәулеленудің адам ағзасына, оның ішінде үшінші және кейінгі ұрпақтарға ұзақ мерзімді әсері туралы мәселе шешілмеген күйінде қалып отыр. Осы зерттеудің мақсаты Бесқарағай ауданы халқының, ядролық қаруды сынау салдарынан радиацияға ұшыраған адамдардың екінші және үшінші буынының скринингтік денсаулық жағдайының нәтижелерін алдын ала бағалау болып табылады. Материалдар мен әдістер: Бесқарағай ауданының тұрғындарына скринингтік зерттеу жүргізілді, қатысушыларға денсаулық жағдайы, инфекциялық емес және әлеуметтік маңызы бар аурулардың даму қаупі, пациенттердің өмір салты туралы сауалнама жүргізілді. Алдын ала талдауға 222 пациент енгізілген. Барлық қатысушыларға соматикалық жағдайды бағалау, сондай-ақ жалпы клиникалық және биохимиялық талдау жүргізілді. Статистикалық талдау SPSS 20.0 (SPSS Inc., New York) b Jamovi (версия 2.5.5; https://www.jamovi.org) бағдарламаларын қолдану арқылы жүргізілді. Нәтижелер: Орташа жас және жас санаттары бойынша бөліну ерлер мен әйелдер арасында статистикалық түрде ерекшеленді (p = 0,0071), ерлер арасында 40-49 жас аралығындағы адамдар басым болды (34,5%). Қатысушылардың 63,5% - ы осы аумақта туғаннан бері тұрады (65,3%). Медиана БАҚ мужчинерде 130 (IQR 10) мм сын.бағ. болды. бұл әйелдерге қарағанда жоғары болды (p <0,001). Пациенттердің 90,1% - 1 қалқанша безінің 1-2 дәрежеге дейін ұлғаюы байқалды. Ерлерде кортизол деңгейі жоғары болды-әйелдерде 319,0 (122,0) нмоль/л және 249,3 (145,2) нмоль/л (p = 0,020), ал инсулинге кері үрдіс бар. Қатысушылардың сыртқы гамма-сәулеленуінің орташа жеке дозалары 1.8 szv (IQR: 0.4–4.2) болды және ерлер мен әйелдер арасында статистикалық тұрғыдан ерекшеленбеді (p = 0.433). Қорытынды: Жұмыстың осы кезеңінің нәтижелері үлгіні кеңейту, терең клиникалық-зертханалық және аспаптық тексеру, сондай-ақ экспонатталған адамдардың ұрпақтарында радиациялық әсердің соматикалық аурулардың дамуымен байланысын зерттеу үшін тіркелімді одан әрі жинақтау қажеттілігін көрсетеді.