Аннотация
Мұнай шламы құрамы жағынан асфальтбетон қоспасының маңызды құрамдастарының бірі болып табылатын битумға ұқсас. Сондықтан мұнай қалдықтарын асфальтбетон өндірісінде жергілікті топырақтарды нығайту үшін органикалық байланыстырғыш ретінде де, органикалық минералды қоспаларды алу үшін байланыстырғыш ретінде де қолдануға болады. Жол құрылысында мұнай шламын пайдалану табиғи ресурстарды сақтауға, экологиялық жағдайды жақсартуға, құрылыс материалдарының құнын төмендетуге мүмкіндік береді.Жұмыста I типтіВ маркалыасфальтбетон қоспасының физика-механикалық қасиеттері зерттелді. Асфальтбетонның пайдалану сипаттамаларын жақсарту үшін қоспа ретінде «Жайық Мұнай» (Орал) мұнай өндіруші кәсіпорнының мұнай шламы пайдаланылды.Асфальтбетон қоспасына 5, 10 және 15% мөлшерде мұнай шламы қосылды. 5% мұнай шламын пайдалану кезінде асфальтбетонның қасиеттерінде айтарлықтай өзгерістер байқалмайды. 1,5% май қосу қысу шегін (көлем бойынша 0,03%) және ығысу тұрақтылығын ішкі үйкеліс коэффициенті бойынша (көлем бойынша 0,01%) төмендетеді. Мұнайшламын пайдаланудыңоңтайлымөлшері10%болып табылады, ол сығымдалу беріктігін көлем бойынша 0,07%, суға төзімділігін 0,02% арттырады және сумен қанығуды көлем бойынша 0,28% төмендетеді, бұл асфальтбетонның сапасына оң әсер етеді.Асфальтбетонның мұнай шламын қосқанға дейінгі және одан кейінгі қасиеттері (сығылуға беріктігі, суға төзімділігі, суға қанығуы, ығысуға төзімділігі)зерттелді.Мұнай шламын қоспа ретінде пайдаланутуралы қорытынды жасалды. Мұнай шламын пайдаланып асфальтбетон қоспасын өндіру технологиясы әзірленді, бұл оның құнын төмендетуге мүмкіндік береді. Нефтешламы по своему составу схожи с составом битума, который является одним из важных компонентов асфальтобетонной смеси. Поэтому нефтяные отходы можно применять при производстве асфальтобетона, как в качестве органического вяжущего для укрепления местныхгрунтов так и в качестве вяжущего для получения органоминеральных смесей. Применение нефтешламов в дорожном строительстве позволяет сохранить природные ресурсы, улучшить экологическую обстановку, снизить стоимость строительных материалов. В работе исследованы физико-механические свойства асфальтобетонной смеси марки Iтипа Б.Для улучшения эксплуатационных характеристик асфальтобетонав качестве добавкииспользовали нефтешламнефтедобывающей компанииТОО «Жайык Мунай» (г. Уральск). В асфальтобетонную смесьдобавлялинефтешламв количестве 5, 10 и 15%. При использовании 5 % нефтешлама существенных изменений свойств асфальтобетона не наблюдается. Добавление 15% нефтешламаприводит к уменьшению предела прочностиприсжатии(на 0,03 % по объему) и сдвигоустойчивости покоэффициенту внутреннеготрения (на 0,01 % по объему). Оптимальным количеством является использование 10 % нефтешлама, при этом повышаетсяпредел прочности при сжатии на 0,07 % по объему, увеличивается водостойкость (на 0,02 % по объему), водонасыщение уменьшается на 0,28 % по объему, что положительно влияет на качество асфальтобетона. Изучены свойства асфальтобетонадо и после добавления нефтешлама: предел прочности при сжатии, водостойкость, водонасыщение, сдвигоустойчивость.Сделан вывод о целесообразности использования нефтешлама в качестве добавки. Разработана технология получения асфальтобетонной смеси с использованием нефтешлама,позволяющаяснизить ее себестоимость Oil sludge is similar in composition to bitumen, which is one of the important components of the asphalt-concrete mixture. Therefore, oil waste can be used in the production of asphalt concrete, both as an organic binder for strengthening local soils and as a binder for producing organomineral mixtures. The use of oil sludge in road construction makes it possible to conserve natural resources, improve the environmental situation, and reduce the cost of building materials. The paper investigates the physico-mechanical properties of asphalt concrete mix grade I type B. To improve the performance characteristics of asphalt concrete, oil sludge from the oil producing company Zhaiyk Munai LLP (Uralsk) was used as an additive. Add petroleum sludge in the amount of 5, 10 and 15% to the asphalt-concrete mixture. When using 5% oil sludge, there are no significant changes in the properties of asphalt concrete. The addition of 15% oil sludge leads to a decrease in compressive strength (by 0.03% by volume) and shear stability by the coefficient of internal friction (by 0.01% by volume). The optimal amount is to use 10% oil sludge, while increasing the compressive strength by 0.07% by volume, increasing water resistance (by 0.02% by volume), water saturation decreases by 0.28% by volume, which positively affects the quality of asphalt concrete. The properties of asphalt concrete before and after the addition of oil sludge were studied: compressive strength, water resistance, water saturation, shear stability.The conclusion is made about the expediency of using oil sludge as an additive. A technology has been developed for producing an asphalt-concrete mixture using oil sludge, which makes it possible to reduce its cost.