Аннотация
Background: Murder is one of the most serious societal problems. Risk factors for murder and indices of societal phenomena that are likely to increase the incidence of murder should be ascertained, and preventive measures based on definitive evidence require discussion for implementation. Objective: We speculated that unemployment may be strongly related to emotions that stimulate people to commit murder. Materials and Methods: Herein, we researched the relationship between murders and unemployment in the Republic of Kazakhstan, which became an independent country in December 1991 and has rapidly modernized since then. This relationship has rarely been discussed in the Republic of Kazakhstan. We examined the annual murder rate (per 100,000 population) and the annual unemployment rate (%) published by the International Labor Organization (ILO) and International Monetary Fund(IMF) in the Republic of Kazakhstan that occurred over the 29-year period from 1992 to 2020. The relationship between the murder rate and the unemployment rate was analyzed statistically. Results: The annual murder rate in the Republic of Kazakhstan was significantly related to the country's annual unemployment rate (according to the ILO and IMF). An increase in the unemployment rate is likely to be related to an increase in murders. Conclusions: Personnel and organizations in areas dealing with unemployment and with murders should work together to prevent each to the greatest extent possible. Changes in a country's unemployment rate should also be continuously monitored by the identification of both momentary and continued increases in that rate, in part toward the prevention of murders. Актуальность. Убийство остаётся одной из наиболее серьёзных социальных проблем. Необходимо выявлять факторы риска и социальные показатели, способствующие росту числа убийств, а также обсуждать профилактические меры, основанные на достоверных доказательствах. Цель. Изучение показателей безработицы, которая может значительно усиливать эмоциональные состояния, побуждающие людей к совершению убийств. Материалы и методы. В настоящем исследовании рассмотрена взаимосвязь между убийствами и безработицей в Республике Казахстан, ставшей независимым государством в декабре 1991 года и переживающей быстрые процессы модернизации. Такая взаимосвязь до сих пор практически не обсуждалась в Казахстане. Мы проанализировали годовой уровень убийств (на 100 000 населения) и годовой уровень безработицы (%) за 29-летний период с 1992 по 2020 гг., опубликованные Международной организацией труда (МОТ) и Международным валютным фондом (МВФ). Корреляция между показателями оценивалась статистически. Результаты. В Казахстане годовой уровень убийств достоверно коррелировал с годовым уровнем безработицы (по данным МОТ и МВФ). Повышение безработицы, вероятно, связано с увеличением числа убийств. Выводы. Службам, занимающимся вопросами безработицы и расследованием убийств, следует максимально тесно сотрудничать в целях их профилактики. Изменения уровня безработицы необходимо непрерывно мониторировать, уделяя внимание как кратковременным, так и устойчивым тенденциям роста, что позволит частично предупредить убийства. Негіздеме. Кісі өлтіру — қоғамдағы ең өзекті қылмыстардың бірі. Кісі өлтіруге итермелейтін қауіп-қатер факторларын және осы көрсеткіштің өсуіне ықпал ететін әлеуметтік жағдайларды анықтау, сол деректерге негізделген алдын алу шараларын талқылау маңызды. Мақсат. Жұмыссыздық кісі өлтіруге итермелейтін эмоцияларды күшейтуі мүмкін болжамын ұсыну. Материалдар мен әдістер. 1991 жылдың желтоқсанында тәуелсіздік алғаннан кейін қарқынды жаңғырып келе жатқан Қазақстан Республикасында кісі өлтірулер мен жұмыссыздық арасындағы байланыс сирек зерттелген. Біз 1992–2020 жылдар аралығындағы 29 жылдық кезеңде Халықаралық еңбек ұйымы (ХЕҰ) мен Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) жариялаған деректерді қолданып, жылдық кісі өлтіру коэффициентін (100 000 тұрғынға шаққанда) және жылдық жұмыссыздық деңгейін (%) талдадық. Көрсеткіштер арасындағы корреляция статистикалық әдістермен бағаланды. Нәтижелер. Қазақстандағы жылдық кісі өлтіру деңгейі елдің жылдық жұмыссыздық деңгейімен (ХЕҰ және ХВҚ деректері бойынша) айқын өзара байланыс көрсетті. Жұмыссыздықтың өсуі кісі өлтірулердің артуымен астасуы ықтимал. Қорытындылар. Жұмыссыздықпен және кісі өлтірумен айналысатын құрылымдар аталған құбылыстардың әрқайсысын барынша азайту үшін бірлесіп әрекет етуі тиіс. Елдегі жұмыссыздық коэффициентінің өзгерістерін, әсіресе оның қысқа мерзімді және тұрақты өсуін үздіксіз бақылау кісі өлтірулердің алдын алуға жәрдемдеседі.