Аннотация
Введение: Суицид остается одной из острых проблем общественного здоровья в Казахстане, оказывая серьезное влияние на социальное и экономическое развитие страны. Преждевременные смерти приводят к значительным экономическим потерям, оцениваемым в 1,2% валового внутреннего продукта (ВВП), а растущие расходы на лечение депрессии подчеркивают необходимость глубокого изучения факторов, способствующих суицидальной смертности. Одним из ключевых рисков в этом контексте считается уровень молодежной безработицы. Цель: определить взаимосвязь между уровнем молодежной безработицы и смертностью от суицидов среди молодежи в Казахстане за период с 2015 по 2023 годы. Материалы и методы: Исследование основано на анализе вторичных данных, собранных из открытых источников, включая статистику смертности и безработицы среди лиц от 15 до 34 лет. Основные методы анализа включали расчет коэффициентов корреляции Пирсона и Спирмена для изучения взаимосвязей между переменными и построение линейной регрессионной модели для определения степени влияния уровня безработицы на суицидальную смертность. Результаты: За период исследования уровень молодежной безработицы снизился с 4,4% в 2015 году до 3,5% в 2023 году. Одновременно смертность от суицидов среди молодежи сократилась более чем на 50%, с 82,20 до 36,49 случая на 100 тысяч населения. Корреляционный анализ показал умеренно-сильную положительную связь между уровнем безработицы и суицидальной смертностью. По данным регрессионного анализа, увеличение уровня безработицы на 1% связано с ростом суицидальной смертности на 47,87 случая на 100 тысяч населения. Выводы: Уровень молодежной безработицы является значимым фактором, влияющим на суицидальную смертность в Казахстане. Для снижения смертности от суицидов необходимы комплексные меры, включающие создание рабочих мест и доступ к социальным и психологическим ресурсам, особенно в сельских районах. Introduction:Suicide remains one of the pressing public health issues in Kazakhstan, significantly impacting the country's social and economic development. Premature deaths lead to considerable economic losses, estimated at 1.2% of gross domestic product (GDP), while the rising costs of treating depression highlight the need for an in-depth study of factors contributing to suicide mortality. One of the key risks in this context is the youth unemployment rate. Objective: To determine the relationship between youth unemployment rates and suicide mortality among young people in Kazakhstan from 2015 to 2023. Materials and Methods:The study is based on an analysis of secondary data collected from open sources, including statistics on mortality and unemployment among individuals aged 15 to 34. The primary methods of analysis included calculating Pearson and Spearman correlation coefficients to explore the relationships between variables and building a linear regression model to determine the extent of the impact of unemployment on suicide mortality. Results:During the study period, the youth unemployment rate decreased from 4.4% in 2015 to 3.5% in 2023. Simultaneously, suicide mortality among young people declined by more than 50%, from 82.20 to 36.49 cases per 100,000 populations. Correlation analysis revealed a moderately strong positive relationship between unemployment rates and suicide mortality. Regression analysis indicated that a 1% increase in unemployment was associated with a rise of 47.87 cases of suicide mortality per 100,000 populations. Conclusions:The youth unemployment rate is a significant factor influencing suicide mortality in Kazakhstan. Comprehensive measures, including job creation and access to social and psychological resources, especially in rural areas, are necessary to reduce suicide mortality. Кіріспе: Суицид Қазақстандағы қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы өзекті мәселелердің бірі болып қалып отыр және елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына айтарлықтай әсер етеді. Ерте өлім-жітім елдің ішкі жалпы өнімінің 1,2%-на бағаланатын елеулі экономикалық шығындарға әкеледі, ал депрессияны емдеуге жұмсалатын шығындардың артуы суицидке байланысты өлім-жітімге ықпал ететін факторларды терең зерттеу қажеттілігін көрсетеді. Осы тұрғыда жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі негізгі қауіп факторларының бірі болып саналады. Мақсаты: Қазақстандағы 2015 жылдан 2023 жылға дейінгі аралықта жастар жұмыссыздығы деңгейі мен жастар арасындағы суицидтен болатын өлім-жітімнің өзара байланысын анықтау. Материалдар мен әдістер: Зерттеу 15-34 жас аралығындағы адамдар арасындағы өлім-жітім мен жұмыссыздық статистикасын қамтитын ашық дереккөздерден жиналған қайталама деректерді талдауға негізделген. Негізгі талдау әдістері айнымалылар арасындағы байланысты зерттеу үшін Пирсон және Спирмен корреляция коэффициенттерін есептеуді және жұмыссыздық деңгейінің суицидтен болатын өлім-жітімге әсерін анықтау үшін сызықтық регрессиялық модель құруды қамтыды. Нәтижелер: Зерттеу кезеңінде жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 2015 жылғы 4,4%-дан 2023 жылы 3,5%-ға дейін төмендеді. Сонымен қатар, жастар арасындағы суицидтен болатын өлім-жітім 100 мың адамға шаққанда 82,20-дан 36,49 жағдайға дейін 50%-дан астамға азайды. Корреляциялық талдау жұмыссыздық деңгейі мен суицидтен болатын өлім-жітім арасында орташа-қарқынды оң байланыстың бар екенін көрсетті. Регрессиялық талдау нәтижелері бойынша, жұмыссыздық деңгейінің 1%-ға өсуі суицидтен болатын өлім-жітімнің 100 мың адамға шаққанда 47,87 жағдайға артуымен байланысты. Қорытындылар: Жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі Қазақстандағы суицидтен болатын өлім-жітімге әсер ететін маңызды фактор болып табылады. Суицидтен болатын өлім-жітімді азайту үшін кешенді шаралар, әсіресе ауылдық жерлерде жұмыс орындарын құру және әлеуметтік әрі психологиялық ресурстарға қолжетімділікті қамтамасыз ету қажет.