Аннотация
В условиях возрастания числа чрезвычайных ситуаций, вызванных как природными, так и техногенными факторами, подготовка молодежи к действиям в условиях риска становится приоритетной задачей образования. Целью данного исследования является оценка потенциала технологий искусственного интеллекта (ИИ) в формировании у студентов знаний, умений и психологической готовности к реагированию в ситуациях гражданской обороны и чрезвычайных происшествий. Эмпирическое исследование проводилось в 2024–2025 учебном году на базе Жетысуского университета имени Ильяса Жансугурова (г. Талдыкорган, Казахстан) и охватило 124 студента 2–3 курсов, обучающихся по направлениям педагогики, информационных технологий и естественных наук. В рамках эксперимента были апробированы два ИИ-инструмента: адаптивная система моделирования на основе сценариев (SBAS) и диалоговая платформа обучения рискам (CABRI), использующая чат-ботов на основе обработки естественного языка. Результаты показали, что студенты экспериментальной группы, обучавшиеся с применением SBAS и CABRI, превзошли контрольную группу по всем ключевым критериям: знание протоколов, точность и скорость принятия решений, стратегическое мышление, использование профессиональной терминологии, стрессоустойчивость и способность к переносу знаний на новые сценарии. Используемая метрика — Индекс эффективности получения знаний (KGEI) – позволила объективно оценить рост успеваемости с учётом времени взаимодействия с ИИ-платформами. Разница между экспериментальной и контрольной группами оказалась статистически значимой (p<0,05). Полученные данные подтверждают высокую эффективность интеграции искусственного интеллекта в образовательный процесс по гражданской обороне. Исследование завершилось формулировкой практических рекомендаций для разработчиков образовательных программ, преподавателей вузов и государственных органов в области образования. Выводы могут быть использованы для масштабирования цифровых технологий безопасности в университетах Казахстана и других стран. Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың артуы жағдайында жастарды қауіп жағдайында әрекет етуге дайындау - білім берудің басым міндеттерінің бірі болып отыр. Осы зерттеудің мақсаты - студенттердің азаматтық қорғаныс пен төтенше жағдайларға ден қою бойынша білімін, білігін және психологиялық дайындығын қалыптастыруда жасанды интеллект (ЖИ) технологияларының әлеуетін бағалау.Эмпирикалық зерттеу 2024–2025 оқу жылында І. Жансүгіров атындағы Жетісу университетінде (Талдықорған қаласы, Қазақстан) жүргізіліп, педагогика, ақпараттық технологиялар және жаратылыстану бағыттары бойынша оқитын 2-3 курс студенттерінен құралған 124 қатысушыны қамтыды. Эксперимент аясында екі ЖИ құралдары сынақтан өткізілді: сценарийлерге негізделген бейімделген модельдеу жүйесі (SBAS) және табиғи тіл өңдеуге негізделген тәуекелдерді оқытуға арналған диалогтік платформа (CABRI) чат-боттар арқылы. Нәтижелер көрсеткендей, SBAS және CABRI жүйелері қолданылған эксперименттік топтың студенттері барлық негізгі көрсеткіштер бойынша бақылау тобынан жоғары нәтиже көрсетті: протоколдарды білу, шешім қабылдаудағы дәлдік пен жылдамдық, стратегиялық ойлау, кәсіби терминологияны қолдану, күйзеліске төзімділік және жаңа жағдайларға білімді бейімдеу қабілеті. Қолданылған бағалау көрсеткіші - Білімді Игеру Тиімділігі Индексі (KGEI) – ЖИ платформаларымен өзара әрекет уақыты есебінде білім жетістігінің өсуін объективті бағалауға мүмкіндік берді. Эксперименттік және бақылау топтарының нәтижелеріндегі айырмашылық статистикалық тұрғыдан мәнді (p<0,05) болды. Алынған нәтижелер азаматтық қорғаныс саласындағы білім беру процесіне жасанды интеллектіні интеграциялаудың жоғары тиімділігін дәлелдеді. Зерттеу нәтижесінде білім беру бағдарламаларын әзірлеушілерге, жоғары оқу орындарының оқытушыларына және білім беру саласындағы мемлекеттік органдарға арналған практикалық ұсынымдар әзірленді. Қорытындылар Қазақстан және басқа елдердегі университеттерде қауіпсіздікке бағытталған цифрлық технологияларды ауқымды енгізу үшін пайдаланылуы мүмкін. Amid the growing number of emergencies caused by both natural and man-made factors, preparing youth to act effectively in risk situations has become a top priority in education. The purpose of this study is to evaluate the potential of artificial intelligence (AI) technologies in equipping students with the knowledge, skills, and psychological readiness to respond to civil defense and emergency situations. The empirical research was conducted during the 2024–2025 academic year at Zhetysu University named after Ilyas Zhansugurov (Taldykorgan, Kazakhstan) and involved 124 second- and third-year students from the fields of pedagogy, information technology, and natural sciences. Two AI tools were tested in the experiment: the Scenario-Based Adaptive Simulation system (SBAS) and the Conversational Agent-Based Risk Instruction platform (CABRI), which utilizes chatbots powered by natural language processing. The results demonstrated that students in the experimental group, who were trained using SBAS and CABRI, outperformed the control group in all key criteria: knowledge of protocols, decision-making accuracy and speed, strategic thinking, use of professional terminology, stress resilience, and the ability to transfer knowledge to new scenarios. The applied evaluation metric - the Knowledge Gain Efficiency Index (KGEI) - provided an objective measurement of learning improvement, taking into account the time spent interacting with AI platforms. The differences between the experimental and control groups were statistically significant (p<0.05). The findings confirm the high effectiveness of integrating artificial intelligence into civil defense education. The study concluded with practical recommendations for curriculum developers, university educators, and governmental education authorities. The outcomes can be used to scale up digital safety technologies across universities in Kazakhstan and other countries.