Аннотация
Введение. Распространённость и тяжесть язвенного колита определяют его актуальность в современном мире. Судя по современным данным, заболевание имеет сложный патогенез, в состав которого входит реакция многих функциональных систем организма. К числу последних может относиться и сосудистый эндотелий, взаимосвязь состояния которого с наличием и течением НЯК, а также роль в процессе лечения малоизучены. Цель. Определить особенности функции сосудистого эндотелия в соотношении с клиническим течением неспецифического язвенного колита в динамике лечения. Материалы и методы: Обследованы 68 пациентов с НЯК, распределённые по активности процесса и проводимому лечению, и 80 клинически здоровых лиц контрольной группы. Изучен ряд параметров состояния сосудистого эндотелия: число циркулирующих эндотелиоцитов (ЦЭ), содержание метаболитов NO и эндотелина-1 в крови, степень эндотелий зависимой вазодилятации. Определены частота и сроки развития рецидивов при проспективном наблюдении продолжительностью 1 год. Результаты. Выявлены значимые различия показателей функции эндотелия между основной и контрольной группами (превышение активности эндотелина-1 на 119,5%; p<0,01; содержания ЦЭ – на 88,4%, p<0,001). При сравнении между подгруппами больных, выделенными по активности процесса, определены значимые различия между всеми подгруппами по содержанию ЦЭ, но не по остальным параметрам, связанным с эндотелиальной функцией. Однако отмечались особенности в отношении контрольной группы, различий с которой при минимальной степени активности практически не определялось. В процессе лечения также были определены различия между клиническими группами лишь по содержанию ЦЭ – на 18,8% (р=0,043). У пациентов с умеренной активностью процесса частота ремиссии была существенно выше при воздействии на эндотелий, а сроки ее развития сокращались. Различия в пользу группы 1 по первому параметру составили 50,8% (t=0,032, р<0,05), а по второму - 46,3% (р=0,013). Выводы: 1. Течение НЯК сопровождается наличием эндотелиальной дисфункции, определяемого нарушением баланса вазодилятирующих и вазоконстрикторных факторов, снижением вазодилятации, а также повреждением эндотелиального слоя сосудистой стенки. 2. Имеется связь активности процесса и уровня нарушений эндотелиальной функции с увеличением таковых при более высоких степенях активности, что является свидетельством патогенетической роли дисфункции эндотелия при НЯК. 3. Посредством медикаментозного лечения возможно уменьшение степени эндотелиальной дисфункции, сохраняющееся в течение длительного времени. Introduction.The prevalence and severity of ulcerative colitis (UC) make it a relevant issue in the modern world. According to current data, the disease has a complex pathogenesis involving reactions from various functional systems of the body. One such system is the vascular endothelium, whose condition and relationship with UC progression and treatment outcomes remain poorly studied. Aim: To determine the characteristics of vascular endothelial function in relation to the clinical course of ulcerative colitis during treatment. Materials and methods: A total of 68 patients with UC, categorized based on disease activity and treatment regimen, and 80 clinically healthy individuals in the control group were examined. Several endothelial function parameters were analyzed: the number of circulating endothelial cells (CECs), levels of nitric oxide (NO) metabolites and endothelin-1 in the blood, and the degree of endothelium-dependent vasodilation. The frequency and timing of relapses were assessed over a one-year prospective observation period. Results: Significant differences in endothelial function indicators were observed between the main and control groups (endothelin-1 activity increased by 119.5%, p<0.01; CEC levels increased by 88.4%, p<0.001). Among subgroups of patients categorized by disease activity, significant differences in CEC levels were identified, but no notable variations in other endothelial function parameters were observed. In comparison with the control group, minimal disease activity did not show significant deviations. During treatment, differences between clinical groups were found only in CEC levels, which decreased by 18.8% (p=0.043). In patients with moderate disease activity, remission rates were significantly higher when endothelial function was targeted, and remission was achieved faster. Differences in favor of Group 1 were 50.8% (t=0.032, p<0.05) for remission rate and 46.3% (p=0.013) for remission duration. Conclusions: 1. The progression of UC is associated with endothelial dysfunction, characterized by an imbalance between vasodilatory and vasoconstrictive factors, reduced vasodilation, and damage to the endothelial layer of the vascular wall. 2. There is a correlation between disease activity and the severity of endothelial dysfunction, with greater dysfunction observed at higher activity levels, suggesting a pathogenic role of endothelial dysfunction in UC. 3. Pharmacological treatment can reduce the degree of endothelial dysfunction, with effects persisting over an extended period. Кіріспе. Ойық жаралы колиттің таралуы мен ауырлығы оны қазіргі уақыттағы өзекті мәселе болып тұр. Қазіргі мәліметтерге сүйенсек, бұл аурудың патогенезі күрделі, ол ағзаның көптеген функционалдық жүйелерінің реакцияларын қамтиды. Олардың бірі – тамыр эндотелийі, оның жай-күйі мен БЖК (бейспецификалық ойық жаралы колит) ағымы арасындағы байланыс, сондай-ақ емдеу үдерісіндегі рөлі әлі де толық зерттелмеген. Зерттеудің мақсаты: Бейспецификалық ойық жаралы колиттің клиникалық ағымымен тамыр эндотелийінің қызметінің ерекшеліктерін анықтау. Материалдар мен әдістер: Бейспецификалық ойық жаралы колитпен ауыратын 68 - пациент зерттелді, олар аурудың белсенділік деңгейі мен қолданылған емдеу әдістеріне қарай топтарға бөлінді. Сондай-ақ, клиникалық тұрғыдан сау 80 - адам бақылау тобына енгізілді. Эндотелий жағдайының бірнеше параметрі зерттелді: қан айналымының құрамындағы эндотелиоциттер (АЭ) саны, азот тотығы (NO) метаболиттері мен эндотелин-1 деңгейі, эндотелийге тәуелді вазодилятация деңгейі. сонымен қатар, 1 жылға созылған проспективті бақылау барысында рецидивтердің жиілігі мен даму мерзімдері анықталды. Нәтижелер: Негізгі және бақылау топтарындағы эндотелидің қызметінің көрсеткіштері арасында айтарлықтай айырмашылық байқалды (эндотелин-1 белсенділігінің 119,5%-ға артуы, p<0,01; айналымдағы эндотелиоциттердің 88,4%-ға көбеюі, p<0,001). Ауру белсенділігі бойынша бөлінген науқас топтарының ішінде АЭ деңгейінде елеулі айырмашылықтар анықталды, бірақ эндотелинің қызметіне байланысты басқа параметрлер бойынша айтарлықтай ерекшеліктер байқалмады. Минималды белсенділік деңгейінде бақылау тобымен айырмашылықтар іс жүзінде анықталмады. Емдеу барысында клиникалық топтар арасында тек АЭ деңгейі бойынша айырмашылықтар болды – 18,8%-ға төмендеу (p=0,043). Орташа белсенділік деңгейі бар науқастарда эндотелиге әсер ету ремиссия жиілігінің жоғарылауына және оның тезірек дамуына ықпал етті. 1-топтың пайдасына айырмашылықтар ремиссия жиілігі бойынша 50,8% (t=0,032, p<0,05), ал ремиссия басталу уақыты бойынша 46,3% (p=0,013) болды. Қорытындылар: 1. Бейспецификалық жаралы колит ағымы эндотелидің дисфункциясымен қатар жүреді, бұл вазодилятация мен вазоконстрикция арасындағы теңгерімнің бұзылуы, вазодилятация деңгейінің төмендеуі және қан тамырлары эндотелий қабатының зақымдануымен сипатталады. 2. Ауру белсенділігі мен эндотелидің функциясының бұзылу деңгейі арасында байланыс бар, яғни ауру неғұрлым ауыр болса, эндотелижің дисфункциясы соғұрлым жоғары болады. Бұл эндотелий дисфункциясының бейспецификалық жарыл колиттің патогенезіндегі рөлін көрсетеді. 3. Медикаментозды емдеу эндотелий дисфункциясының деңгейін төмендетуге мүмкіндік береді және оның әсері ұзақ уақыт сақталады.