Аннотация
Қазақстан мал шаруашылығы өнімдерін өндіру мен сыртқы нарықтарға жеткізудің үлкен әлеуетіне ие. Бәсекеге қабілетті отандық мал шаруашылығы өнімдерін өндіру жолдарының бірі жемшөп өндіру саласын қарқындату есебінен берік жоғары сапалы жемшөп базасын құру арқылы оның өзіндік құнын төмендету болып табылады. Дәстүрлі өсірілетін дақылдардың орнына жоғары өнімді, құрғақшылыққа төзімді құмай дақылдары, соның ішінде судан шөбі маңызды рөл атқара алады. Судан шөбі құрғақ жерлерде өсу қабілетіне ие, шабылғаннан кейін тез өседі, бұл оны маусымда екі-үш рет қолдануға мүмкіндік береді, нәтижесінде жақсы жемшөп артықшылықтары бар көк азығы мен шөптен жоғары өнім алады. Алматы облысының «Тұлпар» шаруа қожалығында 2023-2024 жылдары ірі қара малды бордақылау кезінде олардың ет өнімділігіне түтікшелеу кезеңінде және гүлденудің соңында дайындалған судан шөптерінен жасалған түрлі жемшөптерді пайдаланудың тиімділігін зерделеу бойынша ғылыми-шаруашылық тәжірибелер жүргізілді. Судандық шөпті ірі қара малдың ет өнімділігіне түйіршіктер түрінде қолданудың жоғары тиімділігі атап өтілді. Судандық шөптен жасалған әр түрлі жемді бұқашықтарға беру нәтижесінде сою өнімдерінің тірі салмағы мен шығымы бойынша айырмашылықтар байқалды. Ең ауыр қаңқалар түйіршіктелген жеммен қоректенетін бұқалардан алынған. Бұл топтағы жануарлардың сою өнімділігі бақылау тобына қарағанда жоғары болды. Бұған ішкі майдың көп мөлшері ықпал етті. Тірі саламағы мен және сою шығуымен қатар, ұшаның морфологиялық құрамы зерттелді. Сонымен, III-ші тәжірибелі топтың бұқаларының ұшаларында таза еттің мөлшері басқа тәжірибелі және бақылау топтарының құрдастарына қарағанда жоғары болды. Таза еттің құнды сорттарының ең жоғары мөлшері III-ші тәжірибелі топтың бұқаларында байқалды. Экономикалық тұрғыдан алғанда, жануарларды түйіршіктелген жеммен азықтандыру тиімдірек, өйткені мұндай жемде қоректік заттардың жоғары концентрациясы және жас жануарлар жемді толығымен тұтынады, оның шашырауына жол бермейді.