Кенен Әзірбаев шығармашылығы: шығыс сюжеттері және олардың поэтикалық түрленісі

2022

Толық мәтін Ашық қол жеткізу: Gold Метадеректер (CSL-JSON)
DOI 10.32523/2664-5157-2022-4-78-98
Деректер сенімділігі 70 орташа
Бұл баға қалай есептеледі

Ол жазбаның өзінің тексерілетін белгілерінен құралады: мақаланың DOI-і бар ма, оның деректерін қанша тәуелсіз дереккөз растады, міндетті өрістер толтырылған ба және соңғы растау қаншалықты жаңа. Дереккөздер арасындағы алшақтық пен идентификатордың болмауы бағаны төмендетеді. 80-нен бастап мән жазбаның қосымша тексерусіз жарияланғанын, 60-тан 79-ға дейін — оның сенімділігі төмен күйде жарияланғанын және қолмен тексеру ұсынылатынын білдіреді. Редактор қолмен тексерген жазбаны қайта есептеу 90-нан төмен түсірмейді. Бұл — мақаланың өзіне емес, ол туралы деректерімізге берілген баға.

Аңдатпа

Бұл мақалада авторлық ауызша поэзияның көрнекті өкілі КененӘзірбаевтың түрлі жанрдағы шығармалары, Шығыс құндылықтарынан,әсіресе, Үнді әдеби ескерткіштерінен енген «көшпелі сюжеттерге»негізделген оқиғалар, мотивтер және желілер қарастырылған. Авторқазақтың халық ақынының «Бақ, қыдыр мен ынтымақ» атты мысал өлеңіне,«Үш кедей» ертегісіне, «Бұрынғы өткен батырлар» дастанына суырыпсалмалық дәстүрмен жырланған шығармалардың мазмұны мен поэтикалыққұрылымын Нахшаби «Тотынамасындағы» тәмсілдердің түпкі мәтініменжәне әр жылдарда Хайдари, ән-Наари, Фаизханұлы, Тобыш жариялағанкейінгі нұсқалармен салыстыра отырып ғылыми талдау жасаған.Зерттеу нәтижесінде бастапқы жазба ескерткіштер мен фольклорлықдереккөздердің нақты мәдени-тарихи ортада көркем тұрғыдан түрленуініңжәне жеткізілуінің көп сатылы үдерісі, сондай-ақ оларды жергіліктіаудиторияның қажеттіліктеріне орай бейімдеудің ерекшеліктері ашыпкөрсетілген. Қазақтың ұлттық аспабы – домбыраны шебер игерген, ғаламатәншілік өнерімен, ерекше дауысымен дараланған Кенен Әзірбаевтыңжоғары орындаушылық шеберлігі оның осы аталған шығармаларыныңқалың жұртқа кеңінен танылып, жан-жақты таралуына жол ашты. КененӘзірбаевтың теңдессіз өлең-толғауларды жырлап шығарған арқалы ақынболғаны ғана емес, сонымен қатар, шығыстың сөз өнерін жетік білгені,саналы ғұмырында қазақ пен қырғыздың ауызша халық әдебиетінің бағажетпес үлгілерін жинаумен және өңдеумен айналысқаны, ал бұл үрдісоның шығармаларындағы фольклор, ауызша поэзия және жазба әдебиетэлементтерінің үйлесімді синтезінен байқалатыны атап көрсетіледі.