ОРТА АЗИЯДАҒЫ СУ РЕСУРСТАРЫН БАСҚАРУДЫҢ НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕР

2025

Жабық қол жеткізу Метадеректер (CSL-JSON)
DOI 10.52536/2788-5860.2025.85.1.005
Деректер сенімділігі 70 орташа
Бұл баға қалай есептеледі

Ол жазбаның өзінің тексерілетін белгілерінен құралады: мақаланың DOI-і бар ма, оның деректерін қанша тәуелсіз дереккөз растады, міндетті өрістер толтырылған ба және соңғы растау қаншалықты жаңа. Дереккөздер арасындағы алшақтық пен идентификатордың болмауы бағаны төмендетеді. 80-нен бастап мән жазбаның қосымша тексерусіз жарияланғанын, 60-тан 79-ға дейін — оның сенімділігі төмен күйде жарияланғанын және қолмен тексеру ұсынылатынын білдіреді. Редактор қолмен тексерген жазбаны қайта есептеу 90-нан төмен түсірмейді. Бұл — мақаланың өзіне емес, ол туралы деректерімізге берілген баға.

Аңдатпа

Мақалада Орталық Азиядағы су ресурстарын басқару мәселелері жан-жақты сараланады. Алдымен су арналары мен су қоймаларын салудың тарихи үдерісі қарастырылып, Орталық Азия елдері-не негізгі су ағынын жеткізетін екі ірі бассейн – Әмудария мен Сырдария талданады. Тарихи дамудың өзі аймақ мемлекеттерінің су ресурстарын басқарудағы маңызды рөлін айқындауға үлкен ықпал етті. Кеңес Одағы кезеңінде суды орталықтандырылған түрде реттеу бүкіл Одаққа ауыл шаруашылығы өнімдерін таратуға мүмкіндік берді. Алайда, КСРО ыдырап, елдер тәуелсіздігін алғаннан кейін, Орталық Азия мемлекеттері су және энергетикалық дағдарысқа тап болып, трансшекаралық ағынды суларды ауыл шаруашылығы мен энергия өндірісіне бөлу өзекті мәселеге айналды. Мақалада сондай-ақ су ресурстарын басқарудағы қиындықтардан зардап шегетін Орталық Азия елдері мен олардың негізгі шекаралары талданып, осы жағдайға әсер ететін маңызды факторлар көрсетіледі. Мемлекетаралық деңгейде мәселені шешудің негізгі жолдары ұсынылып, орнықты даму мақсаттарына қол жеткізу үшін тұжырымдамаларды біріктіру арқылы ортақ құқықтық базаны қалыптастырудың қажеттілігі айтылады. Қазіргі уақытта заңгерлер, тарихшылар, географтар және әртүрлі сала мамандары су қорын қамтамасыз ету және пайдалану мәселелерін терең зерделеуде. Мақалада Орталық Азиядағы су ресурстарын басқару жайы кешенді зерттеліп, бес мемлекеттің жағдайы және тарихи-посткеңестік кезеңнің қазіргі ахуалға ықпалы талданады.