Аңдатпа
Введение: Особую значимость приобретают исследования, негативного воздействия выбросов промышленных предприятий загрязняющих окружающую среду и риск возникновения здоровью населения. Цель исследования – оценка воздействия на здоровье населения города Павлодар приоритетных поллютантов атмосферного воздуха. Материалы и методы: Дизайн - кросс-секционные длительные исследования. Для оценки риска здоровью населения использовали результаты исследований уровней химического загрязнения атмосферного воздуха города Павлодар, выполненные лабораториями Филиалов РГП на ПХВ «Национальный центр экспертизы» Комитета санитарно-эпидемиологического контроля Министерства здравоохранения Республики Казахстан.Проанализированы данные путем поперечного исследования за последние 3,5 года (период с 2018 по первое полугодие 2021 годы). Оценка риска проводилась от фактических данных химических веществ в атмосферном воздухе города Павлодар, представляемых в ежегодном Информационном бюллетене РГП «Казгидромет». Исследование выполнено в рамках проекта: «Национальная программа внедрения персонализированной и превентивной медицины в Республике Казахстан» ИРН OR12165486 (Казахский национальный медицинский университет им. С.Д. Асфендиярова). Статистическая обработка материала включала расчеты показателей, их ошибок и достоверности разности с использованием t-критерия Стьюдента, коэффициента корреляции, относительного риска. Результаты: Высокие уровни смертности выявлены по болезням органов дыхания, новообразований и болезней системы кровообращения. В г. Павлодар показатели первичной заболеваемости населения всеми болезнями, болезнями органов дыхания, новообразованиями, сердечно-сосудистой патологией и болезнями нервной системы были выше республиканских уровней. Выводы: Высокие значения коэффициентов опасности для здоровья регистрируются у взвешенных веществ (пыли), РМ2,5 и РМ10во все годы наблюдения. Наиболее высокие значения коэффициентов опасности регистрируются при эффектах суммации по направленности действия на органы дыхания как при острых и хронических ингаляционных экспозициях. По результатам проведенной расчетной оценки риска смертности от воздействия факторов загрязнения атмосферного воздуха города взвешенными частицами РМ2,5, выявлены высокие уровни нетравматической смертности (более 1*10-3) и средний уровень смертности от сердечно-легочных заболеваний (более 1*10-4, но менее 1*10-3), что определяют их неприемлемость для населения в целом и требует проведения плановых оздоровительных мероприятий. Introduction: Studies of the negative impact of emissions from industrial enterprises polluting the environment and the risk of public health have particular importance. The purpose of this investigation is to assess the impact on the health of the population of the city of Pavlodar of priority pollutants of atmospheric air. Methods and materials: The study design was cross-sectional long-term. To assess the risk to public health, the results of studies of the levels of chemical pollution of the atmospheric air of the city of Pavlodar, carried out by the laboratories of the Branches of the RSE at the National Center of Expertise of the Sanitary and Epidemiological Control Committee of the Ministry of Health of the Republic of Kazakhstan, were used. The data for the last 3.5 years (the period from 2018 to the first half of 2021) are analyzed. The risk assessment was carried out from the actual data of chemicals in the atmospheric air of the city of Pavlodar, presented in the annual newsletter of RSE "Kazhydromet". The study was carried out within the framework of the project: "National program for the introduction of personalized and preventive medicine in the Republic of Kazakhstan" URN OR12165486 (Kazakh National Medical University named after S.D. Asfendiyarov). Statistical processing of the material included calculations of indicators, their errors and the reliability of the difference using the Student's t-test, correlation coefficient, relative risk. Results: High mortality rates were found for respiratory diseases, neoplasms and diseases of the circulatory system. In Pavlodar, the indicators of primary morbidity of the population with all diseases, respiratory diseases, neoplasms, cardiovascular pathology and diseases of the nervous system were higher than the republican levels. Conclusions: High values of health hazard coefficients are recorded for suspended substances (dust), PM2.5 and PM10 in all years of observation. The highest values of the hazard coefficients are recorded with the effects of summation according to the direction of action on the respiratory organs, both in acute and chronic inhalation exposures. According to the results of the calculated assessment of the risk of mortality from the effects of factors of atmospheric air pollution of the city with suspended particles PM2.5, high levels of non-traumatic mortality (more than 1*10-3) and the average mortality rate from cardiopulmonary diseases (more than 1*10-4, but less than 1*10-3) were revealed, which determine their unacceptability for the population as a whole and requires planned recreational activities. Кіріспе: Қоршаған ортаны ластайтын өнеркәсіп кәсіпорындары қалдықтарыныңтеріс әсері және халық денсаулығына қауіп төндіретін зерттеулер ерекше маңызға ие. Аталған зерттеудің мақсаты-Павлодар қаласы тұрғындарының денсаулығына атмосфералық ауаның басым ластаушыларының әсерін бағалау. Материалдар мен әдістер: Зерттеу дизайны ұзақ мерзімді кросс-секциялық болды. Халық денсаулығына қауіпті бағалау үшін Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитетінің"Ұлттық сараптама орталығы" ШЖҚ РМК филиалдарының зертханалары орындаған Павлодар қаласының атмосфералық ауасының химиялық ластану деңгейлерін зерттеу нәтижелері пайдаланылды. Соңғы 3,5 жылдағы деректер талданды (2018 жылдан бастап 2021 жылдың бірінші жартыжылдығына дейінгі кезең аралығында). "Қазгидромет" РМК жыл сайынғы ақпараттық бюллетенінде ұсынылатын Павлодар қаласының атмосфералық ауасындағы химиялық заттардың нақты деректерінен тәуекелді бағалау жүргізілді. Зерттеу "Қазақстан Республикасында дербестендірілген және превентивті медицинаны енгізудің ұлттық бағдарламасы" арқылы жүргізілді. ИРН OR12165486 (С. Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті) жобасы шеңберінде орындалды. Студенттердің t-критерийін, корреляция коэффициентін және салыстырмалы қауіп-қатерін қолдана отырып, көрсеткіштерді, олардың қателіктері мен түпнұсқалығы есептеу материалдың статистикалық өңдеуінің құрамына кірді. Нәтижелері: Тыныс алу мүшелерінің ауруларынан, ісіктерден және қан айналымы жүйесінің аурулары салдарынан өлімнің жоғары көрсеткіштері анықталды. Павлодарда барлық аурулармен, респираторлық аурулармен, ісіктермен, жүрек-қан тамырлары патологияларымен және жүйке жүйесі ауруларымен халықтың біріншілік сырқаттанушылық көрсеткіштері республикалық деңгейден жоғары болды. Қорытынды: Денсаулық үшін қауіптілік коэффициенттерінің жоғары мәндері өлшенген заттарда (шаңда)тіркеледі, жалпы алғанда PM2,5 және PM10 барлық жылдар аралығында анықталды. Қауіптілік коэффициенттерінің неғұрлым жоғары мәндері тыныс алу органдарына әсер ету бағыты бойынша жиынтықтау әсері кезінде жедел және созылмалы ингаляциялық экспозициялар кезіндегідей тіркеледі. Қаланың атмосфералық ауасының PM2,5 қалқыма бөлшектерімен ластану факторларының әсерінен болатын өлім деңгейіне жүргізілген есептік бағалау нәтижелері бойынша жарақаттанбайтын өлім деңгейі (1*10-3-тен астам) және жүрек-өкпе ауруларынан болатын өлімнің деңгейі (1 * 10-4-тен астам, 1 * 10-3-тен кем) анықталды, бұл олардың қала тұрғындары үшін қолайсыз екендігін түсіндіріп, жоспарлы сауықтыру іс-шараларын өткізуді талап етеді.