Абай шығармаларындағы «жүрек» сөзінің мағыналық ерекшеліктері

2018

Толық мәтін Ашық қол жеткізу: Gold Метадеректер (CSL-JSON)
DOI 10.32523/2616-678x-2023-144-3-111-119
Деректер сенімділігі 70 орташа
Бұл баға қалай есептеледі

Ол жазбаның өзінің тексерілетін белгілерінен құралады: мақаланың DOI-і бар ма, оның деректерін қанша тәуелсіз дереккөз растады, міндетті өрістер толтырылған ба және соңғы растау қаншалықты жаңа. Дереккөздер арасындағы алшақтық пен идентификатордың болмауы бағаны төмендетеді. 80-нен бастап мән жазбаның қосымша тексерусіз жарияланғанын, 60-тан 79-ға дейін — оның сенімділігі төмен күйде жарияланғанын және қолмен тексеру ұсынылатынын білдіреді. Редактор қолмен тексерген жазбаны қайта есептеу 90-нан төмен түсірмейді. Бұл — мақаланың өзіне емес, ол туралы деректерімізге берілген баға.

Аңдатпа

Мақалада Абай Құнанбайұлы шығармаларындағы «жүрек» сөзінің өзге сөздермен тіркеске түскендегі мағыналық ерекшеліктері қарастырылады. Бұл мақалада «жүрек» сөзіне қатысты жүз шақты тіркес жеті топқа топтастырылып талданды. Сөз тіркестері «жүрек» сөзінің жеті септіктің бірінде тұрып өзге сөздермен тіркескенде беретін мағынасы анықталды. «Жүрек» сөзінің өзге сөздермен тіркеске түскендегі поэтикалық мағынасын қарастырылды. «Жүрек» сөзіне қатысты поэтикалық құрылымдардың тезаурусы бойынша қазақ тілінің жеті септік жалғауы бойынша топтастырылып, сол арқылы «жүрек» сөзінің поэтикалық ерекшеліктері мен семантикалық мәні анықталды. Яғни «жүрек» сөзінің лексикалық мағынасы мен грамматикалық мағынасы арқылы оның тіркескен сөздерін анықтап барып, жалпы «жүрек» сөзіне қатысты бейнелі тіркестер анықталды. Абай шығармаларындағы «жүрек» сөзі қай септікте тұрса да, адамның өзін, адамның ниетін, сезімін, көңіл-күйін және мінезін білдіреді. Абай шығармаларындағы «жүрек» сөзі қолданысының басты ерекшелігі – адамның «жүрек» арқылы өзінің өмірін, мінез-құлығын реттей алатындығы. Не нәрсені де жүрекпен қалап істесе, өзінің жүрегіне жай ғана қарамай, жүрегінің түбіне терең бойлап қараса, өз ойын, өз сөзін, өз мінезін, өз тағдырын, өз өмірін дұрыс жолға бағыттай алатындығы көрсетілді.