Аңдатпа
Мақалада Павлодар облысы бойынша жалпы білім беретін мектептердегі балалар мен жасӛспірімдер арасындағы буллинг пен кибербуллингтің алдын алу және оларға қатысушы- лардың рӛлдерін анықтау және оның алдын алудың қажеттілігі сипатталады. Буллинг – бұл білім беру ұйымыныда оқушы тұлғасының қалыптасуына әсер ететін барлық факторлардың ӛзара әрекеттесуінің күрделі нәтижесі. Буллингтің алдын алу жолындағы маңызды қадам – бұл мектептегі орын алып жатқан барлық нақты факторларды анықтау және олардың ықпалын түсіну. Осыдан балалар мен жасӛспірімдер арасындағы буллингтің алдын алуда буллингтің мазмұнын және құрылымын, оның қалыптасу кезеңдерін білу қажет. Бұл зерттеудің негізгі мақсаты буллингтің табиғатын түсіну, оның құрылымын және оқушылар арасындағы буллингтің әсерін анықтау болып табылады. Білім беру ұйымдарында кӛбінесе буллинг жағ- дайында бастамашы жалғыз емес, негізінен оның айналасында жақтаушылар тобы құрылады, зорлық-зомбылықтың түрі ретінде буллинг бір оқушыға емес, бірнеше адамға да бағытталуы мүмкін. Буллер ӛз әрекеттерін құпия ұстауға тырыспайды, керісінше, ол кӛпшілік алдында агрессивті түрде әрекет етеді. Егер зорлық-зомбылық тұрақты бола бастаса, онда оның бірнеше адамнан бастап бүкіл сыныпқа дейін куәгерлері болуы мүмкін. Зерттеу барысында буллинг пен кибербуллинг мәселесіне қатысты психологиялық әдістемелер таңдалып алынды, соның ішінде Е.Г. Норкинаның «Буллинг құрылымын» анықтауға арналған әдістемесі қолданылды. Тҥйін сӛздер: буллинг, балалар, жасӛспірімдер, буллер, агрессор, құрбан, жәбірлеуші, бақылаушы, қорғаушы. В статье описывается необходимость профилактики буллинга и кибербуллинга среди детей и подростков в общеобразовательных школах Павлодарской области и определения ролей их участников и их профилактики. Буллинг – сложный результат взаимодействия всех факторов, влияющих на формирование личности учащегося в образовательной организации. Важным шагом на пути к предотвращению буллинга является выявление всех конкретных факторов, происходящих в школе, и понимание их влияния. Отсюда следует, что в профилактике буллинга среди детей и подростков необходимо знать содержание и структуру буллинга, этапы его формирования. Основная цель этого исследования – это понимание природы буллинга, определение его структуры и влияние буллинга среди учащихся. В образовательных органи- зациях в случае буллинга часто инициатор не одинок, в основном вокруг него создается группа сторонников, буллинг как форма насилия может быть нацелен не на одного ученика, а на нескольких. Буллер не пытается держать свои действия в секрете, вместо этого он ведет себя агрессивно на публике. Если насилие становится постоянным, у него могут быть свидетели от нескольких человек до всего класса. В ходе исследования были выбраны психологические методики, касающиеся проблемы буллинга и кибербуллинга, в том числе применена методика Е.Г. Норкиной для определения «структуры буллинга». Ключевые слова: буллинг, дети, подростки, буллер, агрессор, жертва, обидчик, наблюдатель, защитник. The article describes the need to prevent bullying and cyberbullying among children and adolescents in secondary schools in the Pavlodar region and determine the roles of their participants and their prevention. Bullying is a complex result of the interaction of all factors influencing the formation of a student's personality in an educational organization. An important step towards preventing bullying is to identify all the specific factors that occur in the school and understand their impact. It follows that in the prevention of bullying among children and adolescents, it is necessary to know the content and structure of bullying, the stages of its formation. The main goal of this study is to understand the nature of bullying, to determine its structure and the impact of bullying among students. In educational organizations in the case of bullying, the initiator is often not alone, mainly a group of supporters is created around him, bullying as a form of violence can be aimed not at one student, but at several. Buller does not try to keep his actions a secret, instead he behaves aggressively in public. If violence becomes constant, it can have witnesses from a few people to the entire class. In the course of the study, psychological methods were chosen regarding the problem of bullying and cyberbullying, including the method of E.G. Norkina to determine the «structure of bullying». Keywords: bullying, children, teenagers, buller, aggressor, victim, offender, observer, defender.