Аңдатпа
Введение: Определяя проблему бесплодия в качестве первостепенной задачи для воспроизводства здорового поколения, государство ежегодно выделяет большой объем бюджетных средств на создание оптимальных условий для ее решения, в частности через внедрение вспомогательных репродуктивных технологий (ВРТ). В отличие от других программ, социальные выгоды от внедрения ВРТ по сравнению с другими направлениями, возможно, ощутить только в долгосрочной перспективе. Цель исследования: Определить социально-экономическую эффективность от внедрения программ ВРТ в Казахстане, финансируемых за счет государственного бюджета. Материалы и методы исследования: Исследование было выстроено в два этапа: (1) анализ текущей ситуации по оказанным услугам ВРТ в РК, за счет государственного бюджета за период 2010-2017 годы; с последующим (2) расчетом экономической эффективности в прогнозном аспекте. Использовалась интегрированная модель оценки эффективности: 1) экономической, направленной на определение суммы прибыли проекта от налоговых и других видов отчислений в государственный бюджет; 2) финансовой, через определение периода окупаемости проекта; и 3) бюджетной, путем изучения превышения суммы бюджетных доходов от проекта над бюджетными расходами, затраченными на реализацию. Материалами исследования послужили оперативные данные Комитета статистики Министерства национальной экономики и Министерства здравоохранения Республики Казахстан за последние 10 лет (2007-2017 годы). Результаты: В среднем минимальный расход, который государство несет на рождение одного ребенка с применением ВРТ (затраты на медицинские процедуры и обеспечение минимальных потребностей жизнедеятельности каждого рожденного ребенка) будет составлять в среднем до 17 029 644,35±117 218,31 тенге. Для возмещения затраченных сумм государством на 1 жителя страны, рожденного с применением репродуктивных технологий, необходимо в среднем 13,04±0,24 лет для восполнения данных расходов в государственную казну. Заключение: Появление новых членов общества по программе ВРТ приносит большую экономическую выгоду за счет будущих налоговых поступлений в государственный бюджет, превышающие расходы страны в 57 раз. Introduction: Defining the problem of infertility as a primary task for the reproduction of a healthy generation, the state annually allocates a large amount of budget funds to create optimal conditions for its solution, in particular through the introduction of assisted reproductive technologies (ART). Unlike other programs, social benefits from the introduction of ART in comparison with other areas can only be felt in the long term. Aim: To determine the socio-economic efficiency of the implementation of ART programs in Kazakhstan, funded by the state budget. Materials and methods: The study was built in two stages: (1) analysis of the current situation on the services to ART in the Republic of Kazakhstan, at the expense of the state budget for the period 2010-2017; with the subsequent (2) calculation of economic efficiency in a prognostic aspect. An integrated model for evaluating the effectiveness was conducted using: 1) economic assessment, which was aimed at determining the amount of project profits from tax and other types of contributions to the state budget; 2) financial assessment to determine the payback period of the project; and 3) budget assessment conducted by determining the excess of the amount of budget revenues from the project over budget expenditures spent on its implementation. The materials of the study were the operational data of the Committee of Statistics of the Ministry of National Economy and the Ministry of Health of the Republic of Kazakhstan for the last 10 years (2007-2017). Results: On average, the minimum expenses incurred by the state for the birth of one child using ART (the cost of medical procedures and the minimum life requirements of each child born) will be on average up to 17,029,644.35±117,218.31 tenge. For reimbursement of the amount spent by the state per 1 resident of the country born with the use of reproductive technologies, an average of 13.04 ± 0.24 years is required to replenish these expenses to the state treasury. Conclusion: The birth of new members of the society under the ART program brings great economic benefits from future tax revenues to the state budget, exceeding the cost of the country 57 times. Кіріспе: Бедеулік мәселесін дені сау ұрпақтың өсіп-өнуі үшін аса маңызды мәселесі ретінде қарастыра отырып, оны шешудің оңтайлы жағдайларын, атап айтқанда, қосалқы репродуктивті технологияларды (ҚРТ) енгізу арқылы құруға мемлекет жыл сайын бюджет қаражатының елеулі көлемін бөліп отырады. Басқа бағдарламалардан айырмашылығы, ҚРТ-ды енгізудің басқа бағыттармен салыстырғандағы әлеуметтік тиімділігін тек ұзақ мерзімдегі келешекте сезіну мүмкін. Зерттеу мақсаты: Қазақстанда мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылатын ҚРТ бағдарламаларын енгізудің әлеуметтік-экономикалық тиімділігін анықтау. Материалдар мен зерттеу әдістері: Зерттеу екі кезеңде жүргізілді: (1) Қазақстан Республикасында 2010-2017 жылдарға арналған мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен АРТ-ға көрсетілген қызметтер бойынша ағымдағы жағдайды талдау; (2) болжау аспектісінде экономикалық тиімділікті есептеу. Зерттеу: 1) мемлекеттік бюджетке салық және басқа да аударым түрлерінен түскен жоба пайдасының сомасын анықтауға бағытталған экономикалық; 2) жоба өтелімділігі кезеңін анықтау арқылы қаржылық және 3) жобаны іске асыруға жұмсалған бюджет шығындарынан бюджет кірістері сомасының артуын зерделеу арқылы бюджеттік тиімділікті бағалаудың біріктірілген үлгісін қолдана отырып жүргізілді. Зерттеу материалдары ретінде соңғы 10 жыл (2007-2017 жылдар) ішіндегі Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті мен Денсаулық сақтау министрлігінің жедел мәлеметтері қолданылды. Нәтижелер: Орта есеппен, бір баланы АРТ-ні пайдалану үшін мемлекеттің келтірген ең аз шығындары (медицина рәсімдерінің құны және туылған әрбір баланың өмір сүруінің ең төменгі деңгейін қамтамасыз ету) орта есеппен 17 209 644,35 ± 117,218,31 теңгені құрайды. Елдің 1 тұрғынына мемлекет тарапынан жұмсалатын шығын сомасын қайтару үшін, осы шығын сомасын мемлекеттік қазынаға толтыруға репродуктивті технологияларды қолдана отырып туылғанға орташа есеппен 13,04±0,24 жыл қажет. Қорытынды: ҚРТ бағдарламасы бойынша қоғамның жаңа мүшелерінің пайда болуы ел шығындарынан 57 есе асатын мемлекеттік бюджетке келешектегі салық түсімдері есебінен үлкен пайда әкеледі.