Аңдатпа
Relevance: The Republic of Kazakhstan occupies a leading place in the world in terms of uranium ore reserves, where about 25% of the world's proven uranium reserves are concentrated. Currently, more than 200 million tons of radioactive waste has accumulated on the territory of the Republic in the form of tailings from concentration plants, heap leaching piles, tailing dumps of hydrometallurgical plants, dumps of poor and unprocessed marketable ore, which are very dangerous as a source of radioactive and chemical pollution of the environment. Currently, there are several radioactive waste tailings in use in the republic. The largest of them is the tailing dump of radioactive waste of the Hydrometallurgical Plant of the Stepnogorsk Mining and Chemical Combine which has been operating since 1956. The plant is one of the largest complexes for the production of uranium oxide and other rare metals. The main types of industrial waste are the tailings of uranium ore processing, which, in terms of the content of radionuclides, are classified as hazard class I. Its mining undoubtedly causes an increase in uranium production and an increase in the complex of technogenic radiation and toxic effects. At the same time, an urgent issue is the assessment of the impact of low doses of ionizing radiation on the population living in the zone of impact of technogenic factors of the radioactive wastestorage of uranium processing enterprises, and the study of the risk of somatic morbidity. Aim: to assess the possible impact of technogenic factors of the storage of radioactive waste of a uranium processing enterprise on the risk and prevalence of arterial hypertension in the population. Materials and methods: The results of a cohort retrospective study over three years among persons exposed to long-term exposure to negative technogenic factors on the frequency and risk of developing somatic diseases in the main group - the population living near the storage of radioactive waste of uranium production, as well as the control group – the population of the city of Akkol located more than 100 km from the city of Stepnogorsk constituting the control group. The study covers 399 people, including 255 people in the main group and 174 people in the control group. The results of the study were processed using the IBM SPSS Statistics 20 software product and the Microsoft Excel program. Statistical calculations were carried out using the sanitary statistics method. Results: Studies have shown that long-term exposure to low doses can lead to an increase in somatic morbidity. The most characteristic for people living near radioactive waste storage facilities is the pathology of the cardiovascular system, in the structure of which the first rank is occupied by arterial hypertension – 83%, which indicates the possible influence of small doses of ionizing radiation on the risk and prevalence of arterial hypertension in the population. Conclusions: The data obtained show that long-term residence of the population in this territory has a significant impact on the prevalence of arterial hypertension. Актуальность: Республика Казахстан занимает ведущее место в мире по запасам урановых руд, где сосредоточено около 25% разведанных мировых запасов урана. В настоящее время на территории Республики накопилось более 200 млн. тонн радиоактивных отходов в виде хвостов обогатительных фабрик, штабелей кучного выщелачивания, хвостохранилищ гидрометаллургических заводов, отвалов беднотоварной и непереработанной товарной руды, представляющих большую опасность, как источник радиоактивного и химического загрязнения окружающей среды. В настоящее время в республике используется несколько хвостохранилищ радиоактивных отходов. Крупнейшим из них является хвостохранилище радиоактивных отходов Гидрометаллургического завода Степногорского горно-химического комбината, действующего с 1956 года, завод, в свою очередь, является одним из крупнейших комплексов производства окиси урана и других редких металлов. Основными видами производственных отходов являются хвосты переработки урановых руд, которые по содержанию в них радионуклидов относятся к I классу опасности. Его добыча, несомненно, вызывает увеличение производства урана и повышение комплекса техногенных радиационных и токсичных воздействий. При этом актуальным вопросом является оценка влияния низких доз ионизирующих излучений на население, проживающее в зоне воздействия техногенных факторов хранилища радиоактивных отходов ураноперерабатывающих предприятий, и исследование риска соматической заболеваемости. Цель исследования: оценить возможное влияния техногенных факторов хранилища радиоактивных отходов ураноперерабатывающего предприятия на риск и распространенность артериальной гипертензии у населения. Материал и методы: Представлены результаты когортного ретроспективного исследования с 2018 года по 2020 год среди лиц, подвергавшихся долговременному воздействию негативных техногенных факторов на частоту и риск развития соматических заболеваний у основной группы - населения, проживающихвблизи хранилищ радиоактивных отходов уранового производства, а также сравнительной группы – населения города Акколь находящегося более чем в 100 км от г. Степногорск. Исследование охватывает 399 человек, из них 255 человек основной группы и 174 человек контрольной группы. Результаты исследования обрабатывались с использованием программного продукта IBM SPSS Statistics 20 и программы Microsoft Excel. Статистические расчеты проводились методом санитарной статистики. Результаты: Исследованиями установлено, что длительное облучение в малых дозах может привести к росту соматической заболеваемости. Наиболее характерной для лиц, проживающих вблизи хранилищ радиоактивных отходов является патология сердечно-сосудистой системы, в структуре которой первое ранговое место занимает артериальная гипертензия – 83%, что свидетельствует о возможном влиянии малых доз ионизирующего излучения на риск и распространенность артериальной гипертензии у населения. Выводы: Полученные данные свидетельствуют о том, что длительное проживание населения в данной территории оказывает значительное влияние на распространенность заболеваний артериальной гипертензии. Зерттеудің өзектілігі: Қазақстан Республикасы әлемдегі уран қорының шамамен 25% ие және уран кені бойынша әлемде жетекші орын алады.Қазіргі уақытта, Қазақстан Республикасы аумағында байыту қондырғыларының қалдықтары, үймелік сілтісіздендіру қатарлары, гидрометаллургиялық зауыттардың қалдыққоймасы, өңделмеген шикізат кенінің үйінділері ретінде 200 млн тоннадан астам уран кенінің қалдықтары жинақтаған. Олар радиоактивті және химиялық ластану көзі ретінде қоршаған ортаға үлкен қауіп болып табылады. Қазіргі уақытта республикада радиоактивті қалдықтардың бірнеше қалдық қоймалары пайдаланылады. Олардың ішіндегі ең ірісі 1956 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Степногорск тау-кен химиялық комбинатының гидрометаллургиялық зауытының радиоактивтік қалдықтарының қалдыққоймасы пайдаланылуда, зауыт өз кезегінде уран тотығы мен басқа да сирек металдар өндірісінің ірі кешендерінің бірі болып табылады. Өнеркәсіптік қалдықтардың негізгі түрлері - уран кенін өңдеудегі қалдықтар құрамындағы радионуклидтер қауіптің бірінші класына жатады. Оның өндірілуі республика уранның өндірісінің ұлғаюы мен техногенді радиациялық және токсиндік әсерлер кешенінің жоғарлауына әкеледі. Бұл ретте уран өңдеу кәсіпорындарының радиоактивті қалдықтар қоймасының техногенді факторлары оның әсер ету аймағында тұратын халыққа иондаушы сәулелердің төмен дозаларының әсерін бағалау және сомотикалық аурушаңдық қаупін зерттеу өзекті мәселе болып табылады. Зерттеу мақсаты: уран өңдеу кәсіпорнының радиоактивті қалдықтарын сақтау қоймасының техногендік факторларының осы аймақта тұратын адамдардың топтарындағы артериялық гипертензияның қаупі мен таралуына ықтимал әсерін бағалау. Зерттеу материалдары мен әдістері: Негізгі топ - уран өндірісінің радиоактивті қалдықтарының қоймаларына жақын тұратын халық, сондай – ақ бақылау тобы-Степногорск қаласынан 100 км-ден астам жерде орналасқан Ақкөл қаласы тұрғындарының соматикалық аурулардың жиілігіне және даму тәуекеліне теріс техногендік факторлардың ұзақ мерзімді әсеріне ұшыраған адамдар арасында когортты ретроспективті зерттеу нәтижелері ұсынылды. Зерттеу 399 адамды қамтиды, оның ішінде 255 адам негізгі топ және 174 адам бақылау тобы. Зерттеу нәтижелері IBM SPSS Statistics 20 бағдарламалық өнімін және Microsoft Excel бағдарламасын пайдалану арқылы өңделді. Зерттеу нәтижелері: Зерттеулер көрсеткендей, аз мөлшерде ұзақ сәулелендіру соматикалық аурушаңдықтың өсуіне әкелуі мүмкін. Радиоактивті қалдықтарды сақтау қоймаларына жақын тұратын адамдарға жүрек-қан тамырлары жүйесінің патологиясы тән болып табылады, оның құрылымында бірінші дәрежелі орынды артериялық гипертензия – 83% алады, бұл иондаушы сәуле шығарудың кіші дозаларының халық арасында артериялық гипертензияның қаупі мен таралуына ықтимал әсерін көрсетеді. Қорытынды: Алынған деректер халықтың осы аумақта ұзақ өмір сүруі артериялық гипертензия ауруларының таралуына айтарлықтай әсер ететінін көрсетеді.