Аңдатпа
Background: Polytrauma is one of the most alarming elements of road injuries because it usually accompanies severe injuries such as traumatic brain injury (TBI) and spinal cord injury (SCI). The consequences of injury cause life loss and disability for victims as well as represent a burden to healthcare systems and economies through loss of productivity and high healthcare costs (James et al. 2019; Abbafati et al. 2020b). A recently published Global Burden of Diseases (GBD) study showed that road injuries ranked first in the top 10 causes among people aged 10 to 49 years. The evaluation, management, and prognosis of a polytrauma are substantially different and challenging due to its complicated mechanisms, which are road traffic collision, drops from heights, and homicides. According to he WHO Global Status Report on Road Safety states that road accidents caused more than 1.3 million deaths and severe injuries globally every year disproportionally affecting mostly middle-income counties. Aim of this study was to explore etiology, frequency and consequences of polytrauma. Methods: Manuscripts dealing with polytrauma were reviewed. Also we reviewed English- and Russian-language articles in PubMed and eLibrary.ru. The following search modules were selected in PubMed Medline and eLibrary.ru: Polytrauma, Definition of the term “polytrauma”, Golden Hour, Infectious and noninfectious complications in polytraumatized patients. We studied data on from the period of 2000 to 2020. Case reports and case series were excluded. Studies of isolated trauma patients and childhood trauma were excluded. Results: Presents a review of etiology, frequency of occurrence of polytrauma, their temporary and permanent consequences in patients. The article also gives definition of the term "polytrauma" and explains the importance of the rule of “Golden Hour”. The frequency of infectious and noninfectious complications in polytraumatized patients was analyzed on the basis of the literature data. Conclusion: In literary sources, it can be noted that the intensive development of the technical and construction industries provokes an increase in the number of polytraumas not only in our country, but throughout the world. Although patients with polytrauma remain alive, many of the consequences persist and lead to temporary or permanent disability. According to the rule of “golden hour”, the sooner a patient receives definitive care, the higher is the likelihood that medical and surgical treatment will prevent their death. Therefore, when clinical teams and facilities are organized to meet best practice clinical guidelines and standard services within the trauma system, each patient’s mortality and morbidity could be significantly reduced. Актуальность: Политравма является одним из наиболее тревожных элементов дорожных происшествий, поскольку обычно сопровождает тяжелые травмы, такие как черепно-мозговая травма (ЧМТ) и травма спинного мозга (ТСМ). Последствия травм приводят к потере жизни и инвалидности жертв, а также создают бремя для систем здравоохранения и экономики вследствие потери производительности и высоких затрат на здравоохранение (Джеймс и др., 2019; Аббафати и др., 2020b). Недавно опубликованное исследование глобального бремени болезней (ГББ) показало, что дорожные травмы занимают первое место в десятке основных причин среди людей в возрасте от 10 до 49 лет. Оценка, лечение и прогноз политравмы существенно отличаются и сложны ее механизмы, такие как дорожно-транспортное происшествие, падение с высоты и убийства. Согласно отчета ВОЗ о глобальном состоянии безопасности дорожного движения, ежегодно в результате дорожно-транспортных происшествий более 1,3 миллиона человек умирают и получают тяжелые травмы, что непропорционально влияет на страны со средним уровнем дохода. Целью данного исследования было изучить этиологию, частоту и последствия политравмы. Методы: Проанализированы рукописи, посвященные политравме. Также мы рассмотрели англоязычные и русскоязычные статьи в PubMed и eLibrary.ru. В PubMed Medline и eLibrary.ru были выбраны следующие поисковые модули: Политравма, Определение термина политравма, Золотой час, Инфекционные и неинфекционные осложнения у пациентов с политравмой. Отчеты о случаях и серии случаев были исключены. Также были исключены исследования пациентов с изолированными травмами и детскими травмами. Результаты: представлен обзор этиологии, частоты встречаемости политравмы, её временные и постоянные последствия у пациентов. Дано определение термина «политравма», и разъяснена важность правила «Золотого часа». На основании литературных данных проведен анализ частоты встречаемости инфекционных и неинфекционных осложнений у пациентов с политравмой. Вывод: В литературных источниках можно отметить, что интенсивное развитие технической и строительной отраслей провоцирует рост количества политравм не только в нашей стране, но и во всем мире. Хотя пациенты с политравмой остаются живы, многие последствия сохраняются и приводят к временной или постоянной инвалидности. Согласно правилу «золотого часа», чем раньше пациенту будет оказана окончательная помощь, тем выше вероятность того, что медикаментозное и хирургическое лечение предотвратит его смерть. Следовательно, когда клинические бригады и учреждения организованы в соответствии с передовыми клиническими рекомендациями и стандартными услугами в рамках системы травматологии, смертность и заболеваемость каждого пациента могут быть значительно снижены. Полижарақат – жол көлік жарақаттарының ең үрей тудыратын элементтерінің бірі, себебі ол әдетте бас миының (БМЖ) және жұлын бағанының жарақаты (ЖБ) сияқты бірнеше ағзалардың ауыр зақымдалуымен бірге жүреді. Жарақат салдары адамдардың қайтыс болуы мен мүгедектікке әкеледі, сонымен қатар өнімділіктің төмендеуі мен полижарақат алған науқастарға кететін шығын көлемінің жоғары болуына байланысты денсаулық сақтау жүйелері мен экономикаға да кері әсерін тигізеді (Джеймс және басқалар 2019; Аббафати және басқалар. 2020). Жуырда жарияланған Жаһандық ауырулардың ауыртпалығын зерттеу (ЖАА) мәліметі бойынша, 10 мен 49 жас аралығындағы науқастардың қайтыс болуының 10 себебі ішінде жол-көлік оқиғасы бірінші орында тұр. Полижарақатты бағалау, емдеу және болжау айтарлықтай ерекшелінеді және күрделі, себебі жол-көлік оқиғасы, биіктен құлау, адамды өлтіру сияқты күрделі механизмдердің әсерінен болады. ДДҰ-ның әлемдегі жол–көлік қозғалысының қауіпсіздік жағдайы туралы мәліметі бойынша жыл сайын әлем бойынша жол-көлік оқиғасынан 1,3 миллион адам қайтыс болады және ауыр жарақаттар алады, бұл дамушы елдер арасында айтарлықтай кері әсерін тигізеді. Мақсаты: Полижарақаттың этиологиясын, жиілігін және салдарын зерттеу. Зерттеудің әдісі: Полижарақатқа арналған рецензирленген қолжазбалар қаралды. Сондай- ақ біз ағылшын және орыс тілді мақалаларды PubMed жәнпеeLibrary.ru мағлұматтар базасынан қарастырдық. PubMed Medline жәнеeLibrary.ru сайттарында келесі іздеу модульдері таңдалды: Полижарақат, полижарақат терминінің анықтамасы, Алтын сағат ережесі, полижарақат алған науқастардағы инфекциялық және инфекциялық емес асқынулар. Біз 2000 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңдегі мәліметтерді зерттедік. Оқиғалар туралы есептер мен топтамалар алынып тасталды. Сондай – ақ жекелеген жарақаттар мен балалар жарақаты зерттеуге алынбады. Нәтижесі: Бұл жұмыста полижарақаттың этиологиясына, кездесу жиілігіне, полижарақаттан емделіп шыққан науқастарда қалатын уақытша және тұрақты салдарларына әдеби шолу жасалынды. Полижарақатқа түсініктеме беріліп, «Алтын сағат» ережесінің маңыздылыңы айқындалды. Әдебиет көздеріне сүйене отырып, полижарақат алған науқастарда болатын инфекциялық және инфекциялық емес асқынулардың кездесу жиілігіне талдау жасалынды. Қорытынды: Әдеби дереккөздердегі мәліметтерге негізделіп, техникалық және құрылыс салаларының қарқынды дамуы полижарақат санының тек біздің елде ғана емес, бүкіл әлемде көбеюіне түрткі болатындығын атап өтуге болады. Полижарақаттан тірі қалған науқастарда көптеген салдары сақталып, олардың уақытша немесе тұрақты еңбекке жарамсыздығына әкеледі. «Алтын сағат» ережесі бойынша полижарақат алған науқасқа неғұрлым тезірек сапалы көмек көрсетілсе, соғұрлым медициналық және хирургиялық емдеуде олардың өліміне жол бермеу ықтималдылығы жоғары болады. Сондықтан, жарақаттану жүйесіндегі клиникалық нұсқаулар мен стандартты қызметтерге сәйкес келетін клиникалық топтар мен қондырғылар ұйымдастырылған кезде, әр науқастың өлімі мен мүгедектігі едәуір төмендеуі мүмкін.