Аңдатпа
Целью настоящей статьи является представление материала о проведенном анализе и экспериментальном исследовании причинно-следственной взаимосвязи возникновения панических состояний с личностными особенностями лиц молодого возраста. В настоящее время наблюдается увеличение числа панических состояний у молодых людей. Панические состояния и панические атаки в значительной мере снижает качество жизни и психологическое благополучие человека, систематически нарушают процесс его жизнедеятельности, который постоянно сопровождается негативным психоэмоциональным фоном и стремлением к возникновению новой панической атаки. Психологическое нездоровье, панические состояния, и паническое расстройство по своей природе являются формой неэффективной адаптации к меняющимся жизненным обстоятельствам и способны в значительной мере повлиять на функционирование психики человека и вынудить ее находить экстремальные способы адаптации и защиты методом экстремального сохранения ее целостности. В проведенном эмпирическом исследовании, направленном на выявление причин и рисков формирования панических состояний и расстройств приняли участие студенты Казахского национального педагогического университета имени Абая и университета Дружбы народов имени акад. А.Куатбекова. Методом экспериментального исследования был выбран Фрайбургский многофакторный персональный опросник, состоящий из 12 шкал, с помощью которых возможно комплексно охарактеризовать личность студента. Полученные результаты исследования показали, что панические состояния, панические атаки и паническое расстройство влияют на психологическое благополучие и эффективность жизнедеятельности студентов. Анализ проблемы исследования показал, что социальные факторы значительно влияют на развитие панического расстройства. Это позволяет сделать вывод о том, что приступы паники зависят от когнитивной составляющей психики, ее эмоционального состояния и выработанных ассоциаций между ними. На фоне закрепления приступов паники и расширения количества стимулов развивается и повышенная фобичность личности. Появление новых фобий, связанных с потенциальной панической атакой, распространяется на все большее количество ассоциаций и закрепляются механизмы избегания внутри личности. В результате экспериментального исследования были выделены психологические личностные особенности студентов, повышающие риск формирования панического расстройства личности: наличие хронических соматических нарушений и их психосоматических проявлений, социальный изоляционизм, высокий уровень тревожности и низкий уровень жизнестойкости, постоянный контроль поведения, психастенический и ипохондрический личностный профиль. Все перечисленные личностные особенности студентов находят своё проявление в нарушении исполнительных функций психики, ее внимания, расстройствах памяти и нарушении нормального функционирования мышления, воображения. Полученные экспериментальные результаты указывают, что 24% студентов имеют высокие риски формирования панических атак и панических состояний и его психологическая профилактика является одним из актуальных направлений психокоррекционной работы в высшем учебном заведении. Ключевые слова: паническое состояние, панические атаки, паническое расстройство, психологическое благополучие, тревожность, жизнестойкость, студенты Осы мақаланың мақсаты дүрбелең жағдайларының пайда болуының жас адамдардың жеке ерекшеліктерімен себептік-салдарлық байланысын талдау және эксперименттік зерттеу туралы материал ұсыну болып табылады. Қазіргі уақытта жастарда дүрбелең жағдайларының көбеюі байқалады. Дүрбелең күйлері мен дүрбелең шабуылдары адамның өмір сүру сапасы мен психологиялық әл-ауқатын едәуір төмендетеді, оның өмір сүру процесін жүйелі түрде бұзады, ол үнемі жағымсыз психоэмоционалды фонмен және жаңа дүрбелең шабуылының пайда болуына жақын жүреді. Психологиялық денсаулық пен дүрбелең жағдайлары, дүрбелеңнің бұзылуы табиғаты бойынша өзгермелі өмірлік жағдайларға тиімсіз бейімделудің бір түрі болып табылады және адам психикасының жұмысына айтарлықтай әсер ете алады, оның тұтастығын экстремалды түрде сақтау арқылы бейімделу мен қорғаудың экстремалды жолдарын табуға мәжбүр етеді. Дүрбелең жағдайлары мен бұзылулардың пайда болу себептері мен тәуелділігін анықтауға бағытталған эмпирикалық зерттеуге Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің және акад. А. Қуатбекова атындағы Халықтар Достығы университетінің студенттері қатысты. Эксперименттік зерттеу әдісімен 12 шкаладан тұратын Фрайбургтің көп факторлы жеке сауалнамасы таңдалды, оның көмегімен студенттің жеке басын жан-жақты сипаттауға болады. Зерттеудің нәтижелері дүрбелең жағдайлары, дүрбелең шабуылдары және дүрбелеңнің бұзылуы студенттердің психологиялық әл-ауқаты мен өмірлік тиімділігіне әсер ететінін көрсетті. Зерттеу мәселесін талдау нәтижесінде әлеуметтік факторлар дүрбелең бұзылысының дамуына айтарлықтай әсер ететінін көрсетті. Бұл дүрбелең шабуылдары психиканың когнитивті компонентіне, оның эмоционалды жағдайына және олардың арасындағы дамыған ассоциацияларға байланысты деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Дүрбелең шабуылдарының шоғырлануы және ынталандыру санының кеңеюі аясында жеке тұлғаның фобиялылығы да дамиды. Потенциалды дүрбелең шабуылымен байланысты жаңа фобиялардың пайда болуы барған сайын көбірек бірлестіктерге таралады және жеке тұлғаның ішінде болдырмау механизмдері бекітіледі. Эксперименттік зерттеу нәтижесінде тұлғаның дүрбелең бұзылуының пайда болу қаупін арттыратын студенттердің психологиялық жеке ерекшеліктері анықталды: созылмалы соматикалық бұзылулардың болуы және олардың психосоматикалық көріністері, әлеуметтік оқшаулану, мазасыздықтың жоғары деңгейі және өміршеңдіктің төмен деңгейі, мінез-құлықты үнемі бақылау, психастеникалық және гипохондриялық жеке профиль. Студенттердің барлық жеке ерекшеліктері психиканың атқарушы функцияларының бұзылуында, оның зейінінде, есте сақтау қабілетінің бұзылуында және ойлау мен қиялдың қалыпты жұмысының бұзылуында көрінеді. Алынған эксперименттік нәтижелер студенттердің 24% - дүрбелең шабуылдары мен дүрбелең жағдайларының пайда болу қаупі жоғары екенін және оның психологиялық профилактикасы жоғары оқу орнындағы Психокоррекциялық жұмыстың өзекті бағыттарының бірі екенін көрсетеді. Түйін сөздер: дүрбелең күйі, дүрбелең шабуылдары, дүрбелеңнің бұзылуы, психологиялық әл-ауқат, мазасыздық, өміршеңдік, студенттер The purpose of this article is to present the material on the analysis and experimental discovery of causal relationships about the occurrence of panic attacks with personality manifestations of an early age. Currently, there is an increase in the number of panic states in young people. Panic states and panic attacks significantly reduce the quality of life and psychological well-being of a person, systematically disrupting the process of they life, which is constantly accompanied by a negative psycho-emotional background and the desire for a new panic attack. Psychological ill health and panic states and panic disorders by their nature are a form of ineffective adaptation to changing life circumstances and can significantly affect the functioning of the human psyche and force it to find extreme ways of adaptation and protection by the method of extreme preservation of its integrity. Students of the Kazakh National Pedagogical University named after Abai and the Peoples' Friendship University named after akad. A.Kuatbekov took part in an empirical study aimed at identifying the causes and risks of the formation of panic states and disorders. The method of experimental research was chosen by the Freiburg multifactorial personal questionnaire, consisting of 12 scales, with the help of which it is possible to comprehensively characterize the student's personality. The results of the study showed that panic states, panic attacks and panic disorder affect the psychological well-being and efficiency of students' life. The analysis of the research problem showed that social factors significantly affect the development of panic disorder. This allows us to conclude that panic attacks depend on the cognitive component of the psyche, its emotional state and the associations developed between them. Against the background of the consolidation of panic attacks and the expansion of the number of stimuli, an increased phobicity of the personality also develops. The emergence of new phobias associated with a potential panic attack is spreading to an increasing number of associations and avoidance mechanisms are being fixed within the personality. As a result of the experimental study, psychological personality traits of students were identified increasing the risk of developing panic personality disorder: the presence of chronic somatic disorders and their psychosomatic manifestations, social isolationism, high levels of anxiety and low levels of resilience, psychasthenic and hypochondriac personality profile. All these personal characteristics of students find their manifestation in the violation of the executive functions of the psyche, its attention, memory disorders and violation of the normal functioning of thinking, imagination. The experimental results obtained indicate that 24% of students have high risks of developing panic attacks and panic states, and its psychological prevention is one of the topical areas of psychocorrective work in higher education. Keywords: panic state, panic attacks, panic disorder, psychological well-being, anxiety, resilience, students