Аңдатпа
Статья посвящена анализу устойчивости продовольственной безопасности регионов Казахстана в условиях деградации пастбищ и роста численности сельскохозяйственных животных. Учитывая, что более 70% территории страны занимают пастбищные угодья, их состояние оказывает непосредственное влияние на мясное и молочное животноводство — ключевые отрасли продовольственной системы. Целью исследования является выявление региональных дисбалансов между продуктивностью пастбищ, их экологическим состоянием и динамикой поголовья крупного рогатого скота, овец, лошадей и верблюдов. В качестве методологической основы использован факторный и сравнительный анализ официальной статистики за 2024–2025 годы, охватывающей данные по площадям деградированных пастбищ, продуктивности кормовой базы и численности животных по всем регионам Казахстана. Установлено, что деградация пастбищ превышает 28 млн га, а наибольшее ухудшение наблюдается в засушливых и перегруженных скотоводством регионах — Мангистауская, Кызылординская и Актюбинская области. На фоне этого зафиксирован значительный рост поголовья сельскохозяйственных животных, что усиливает нагрузку на природную кормовую базу. Сформулированы выводы о необходимости перехода к экосистемному управлению пастбищами, зонированию выпаса, внедрению практик устойчивого животноводства и интеграции принципов зелѐной экономики в аграрную политику страны. Представленные результаты могут служить основой для принятия решений в сфере адаптации сельского хозяйства к климатическим и экологическим вызовам. Мақала Қазақстан өңірлеріндегі жайылымдардың тозуы мен ауыл шаруашылығы жануарлары санының артуы жағдайында азық-түлік қауіпсіздігінің тұрақтылығын талдауға арналған. Ел аумағының 70%-дан астамын жайылымдық жерлер алып жатқанын ескере отырып, олардың жағдайы ет және сүт бағытындағы мал шаруашылығы – аграрлық азықтүлік жүйесінің негізгі салаларына тікелей әсер етеді. Зерттеудің мақсаты – жайылымдардың өнімділігі, олардың экологиялық жағдайы және ірі қара, қой, жылқы мен түйе малдарының бас санының динамикасы арасындағы аймақтық теңгерімсіздікті анықтау. Әдістемелік негіз ретінде 2024–2025 жылдардағы ресми статистикалық деректерге факторлық және салыстырмалы талдау жүргізілді. Бұл деректер Қазақстанның барлық өңірлері бойынша тозған жайылымдар аумағын, азықтық базаның өнімділігін және жануарлар санының көрсеткіштерін қамтиды. Зерттеу нәтижесінде жайылымдардың тозу көлемі 28 млн гектардан асатыны анықталды, ал ең ауыр жағдай Маңғыстау, Қызылорда және Ақтөбе облыстарында байқалады. Бұл жағдай ауыл шаруашылығы жануарларының санының едәуір өсуімен қатар жүреді, бұл табиғи азықтық базаға түсетін қысымды күшейтеді. Зерттеу қорытындысы бойынша жайылымдарды экожүйелік басқаруға көшу, мал жаю аймақтарын зонирлеу, орнықты мал шаруашылығы тәжірибелерін енгізу және аграрлық саясатқа жасыл экономика қағидаттарын біріктіру қажеттігі анықталды. Ұсынылған нәтижелер ауыл шаруашылығын климаттық және экологиялық сын-қатерлерге бейімдеу саласындағы шешімдер қабылдауға негіз бола алады. This article analyzes the resilience of food security in Kazakhstan’s regions under the conditions of rangeland degradation and the increasing number of livestock. Considering that more than 70% of the country’s territory is occupied by pasturelands, their condition directly affects meat and dairy production — the core sectors of the national food system. The aim of the study is to identify regional imbalances between pasture productivity, ecological condition, and the dynamics of cattle, sheep, horse, and camel populations. The methodological approach is based on a factor and comparative analysis of official statistics for 2024–2025, including data on degraded rangeland area, forage productivity, and livestock numbers across all regions of Kazakhstan. The study finds that pasture degradation exceeds 28 million hectares, with the most severe deterioration observed in the arid and overgrazed regions of Mangystau, Kyzylorda, and Aktobe. Against this backdrop, a significant increase in livestock numbers has been recorded, intensifying pressure on the natural forage base. The findings highlight the urgent need to transition to ecosystem-based pasture management, implement pasture zoning, adopt sustainable livestock practices, and integrate green economy principles into national agricultural policy. The presented results may serve as a foundation for decision-making in the field of agricultural adaptation to climate and environmental challenges.