Аңдатпа
Background. Pressure ulcer is the damage of skin, mucous membrane and underlying tissue, developed at patients restricted in motion or totally immobile patients. Global burden of pressure ulcers characterized by medical, social and economic aspects of pressure ulcer’s prevention and treatment. Injury associates with increasing of mortality rates, high hospitalization incidence and duration, worsening of patient’s quality of life. Propose. To study epidemiological indexes (prevalence and incidence) of pressure ulcers among the patients in high pressure ulcers development risk. Search strategy. Publication search has done in next databases: Pubmed, ResearchGate, Google Scholar, eLibrary, Cyberleninka. Inclusion criterion: publication date during 2004-2019 years, English, Kazakh, Russian language text, study design– observational, full text papers and conference materials. Exclusion criterion: invitro and invivo studies, case study or series of cases, controlled studies, literature and systematic reviews, another language of publication. Results. Category of elderly and old patients’ prevalence and incidence of pressure ulcers depends on facilities and place of the medical and social aid provision: less rates observed among the elderly care home inhabitants. Epidemiological parameters of this category of patients associated with age of study participants as well. Epidemiological indexes of pressure ulcers among the patients with spinal cord injury not constant too variegated, we haven’t found in the publications clear link of injury prevalence with concreate care and treatment conditions. Analysis of epidemiological data among the patients of ICU department revealed the link between the pressure ulcers prevalence and age of patients. Almost in all of the included in to the review publications used the Braden pressure ulcers development risk scale and stage of the injury revealed with tools, recommended NPUAP/EPUAP. Results. Study the epidemiological indexes among the patients with high risk of pressure ulcers development revealed heterogeneity of studied indexes in included publications, even if the unified tools used for development risk assessment and staging of pressure ulcer prevalence and incidence varies in to the different conditions of medical services provision. Future studies on pressure ulcers prevalence could show the unique epidemiologic situation in region and specific risk factors of the disease. Актуальность. Пролежни — это повреждение кожи, слизистых и подлежащих тканей, возникающее преимущественно у маломобильных или немобильных категорий пациентов. Глобальное бремя пролежней обусловлено медико-социальными и экономическими аспектами профилактики и лечения пролежней. Заболевание ассоциируется повышением показателей смертности, увеличением частоты и длительности госпитализации, значительным ухудшением качества жизни пациентов. Цель. Изучить эпидемиологические показатели (распространенность и частоту) пролежней среди пациентов с высоким риском развития пролежней. Стратегия поиска. Поиск публикаций проводился в следующих базах данных: Pubmed, ResearchGate, Google Scholar, eLibrary, Cyberleninka. Критерии включения: даты публикации в период с 2004 по 2019 годы, английский, русский, казахский языки публикации, дизайн исследований – обсервационные, полнотекстовые статьи и материалы конференций. Критерии исключения: исследования invitro и invivo, описание случая или серии случаев, контролируемые испытания, литературные и систематические обзоры, иные языки публикации. Результаты. В группе пациентов пожилого и старческого возраста распространенность и частота развития пролежней зависит от условий и места получения медико-социальной помощи: наименьшие показатели обнаружены среди обитателей домов престарелых. Также эпидемиологические параметры у этой категории пациентов ассоциированы с величиной возраста участников исследования. Эпидемиологические показатели пролежней среди пациентов с повреждением спинного мозга также неоднородны, мы не обнаружили в найденных публикациях четкой связи величины распространенности заболевания с конкретными условиями ухода и лечения. Анализ эпидемиологических данных среди пациентов отделения интенсивной терапии позволил определить наличие связи распространенностью пролежней и возрастом пациентов. Практически во всех, включенных в обзор, публикациях применялась шкала Браден для оценки риска развития пролежней, а стадия заболевания определялась с помощью инструментов, рекомендованных NPUAP/EPUAP. Выводы. Изучение эпидемиологических показателей среди пациентов с высоким риском развития пролежней показало неоднородность изучаемых параметров во включенных публикациях, даже при применении унифицированных инструментов оценки риска развития и стадии пролежней распространенность и частота заболевания варьирует в различных условиях получения медицинских услуг. Дальнейшие исследования по распространенности пролежней могут показать уникальную эпидемиологическую ситуацию в привязке к региону и определенным факторам риска развития заболевания. Өзектілігі.Ойылулар — бұл қозғалғыштығы аз немесе жоғалған емделушілерде пайда болатын терінің, шырышты қабаттар мен тері асты тіндердің зақымдануы. Ойылулардың жаһандық ауыртпалығы оларды алдын алу мен емдеудің медико-әлеуметтік және экономикалық аспекттеріне байланысты. Індет өлім-жітім көрсеткішінің жоғарылауымен, ауруханаға түсу жілігі мен ауруханада емделу күндерінің артуымен, емделушілердің өмір сапасының төмендеуімен сипатталады. Мақсаты.Жоғары қауіп тобындағы пациенттердің арасындағы ойылулардың эпидемиологиялық көрсеткіштерін (таралуы мен жиілігін) зерттеу. Іздестіру стратегиясы.Басылымдар іздестірілуі келесі деректер базасында жүргізілді: Pubmed, ResearchGate, Google Scholar, eLibrary, Cyberleninka. Қосукритерийлері: басылым мерзімі 2004-2019 жылдар арасы, ағылшын, орыс, қазақ басылым тілідері,зерттеу дизайны – обсервациялық, толық мәтінді мақалалар және конференция материалдары. Шығару критерийлері: invitro және invivo зерттеулері, оқиғаны сипаттау немесе оқиғалар сериясын сипаттау, бақыланатын зерттеулер, әдеби және жүйелі шолулар,басылымдардың басқа тілдері. Нәтижелері. Қартжәнеегде жастағы науқастар тобында ойылулардың таралуы және пайда болу жиілігі медико-әлеуметтік көмек алу шарттары және орнына байланысты: ең төмен көрсеткіш қарттар үйі тұрғындары арасында анықталған. Бұл категриядағы науқастарда эпидемиологиялық көрсеткіштер зерттеу қатысушыларының жасына байланысты болып таылады.Жұлын зақымдалуы бар науқастар тобында ойылулар эпидемиологиялық көрсеткіштері де бір тектес емес, табылған басылымдарда аурудың таралуы мен белгілі бір емдеу және күтім шарттары арасында анық бір қатыныс табылмады. Қарқынды күтім бөлімінің науқастары арасында жүргізілген эпидемиолггиялық сараптама ойылулар таралуы мен науқастар жасы арасындағы байланысты анықтауға мүмкіндік берді. Шолуға енген барлық басылымдарда ойылулардың пайда болу қатерін бағалайтын Браден шкаласы қолданылған және ойылулар деңгейі NPUAP/EPUAP ұсынған құралдар арқылы анықталған. Қорытынды.Жоғары қауіп тобындағы пациенттердің арасындағы ойылулардың эпидемиологиялық көрсеткіштерін зерттеу қарастырылған басылымдарда зерттеуге алынған көрсеткштердің бір текті еместігін көрсетіп қана қоймай, ойылулардың деңгейі мен пайда болу қатерін анықтайтын құралдарды пайдаландығына қарамастан медициналық қызмет көрсетудің әртүрлі шарттарында да аурудың таралуы мен жілігі әр түрлі екендігін көрсетті. Ойылулардың таралуы тақырыбындағы келесі зерттеулер аймаққа байланысты бірегей эпидемиологиялық жағдай мен аурудың айқын пайда болу қатерінің факторларын кайқындай алады.