Аңдатпа
Введение. По данным Всемирной организации здравоохранения, более 1,5 миллиарда взрослых во всем мире страдают от повышенного артериального давления, причем почти две трети из них проживают в странах с низким и средним уровнем дохода. Артериальная гипертензия затрагивает около 25–30% взрослого населения Казахстана, что соответствует среднемировым показателям. Однако смертность от сердечно-сосудистых заболеваний в Казахстане значительно выше по сравнению с Европейским Союзом и США. Цель исследования. Оценить эффективность внедрения программы управления заболеваниями у пациентов с артериальной гипертензией в Казахстане и провести сравнительный анализ с другими странами. Стратегия поиска. Проведён анализ данных государственных статистических сборников о здравоохранении Казахстана за период 2013–2025 гг, а также публикаций отечественных и зарубежных авторов. Поиск литературы проводился в базах данных PubMed, Google Scholar, Scopus, Web of Science и e-Library. В обзор включены первичные исследования (описательные и аналитические), вторичные исследования (метаанализы и систематические обзоры), клинические рекомендации, а также полнотекстовые публикации на русском и английском языках, опубликованные за последние 20 лет по программе управления заболеванием. Результаты. В Казахстане по итогам 2019 года доля пациентов, достигших целевого уровня артериального давления (140/90 мм рт. ст.), увеличилась до 62,7%. Госпитализация, связанная с хронической сердечной недостаточностью, снизилась на 14,5%. Внедрение ПУЗ позволило снизить смертность от ССЗ на 6% за первый год реализации. Однако сохраняются вызовы, включая низкий уровень контроля давления, ограниченность профилактических программ и недостаточную доступность медицинской помощи в сельских регионах. Выводы. Для достижения уровня развитых стран необходимы: разработка комплексной программы профилактики и лечения АГ; повышение приверженности пациентов лечению; внедрение телемедицины и унификация клинических подходов; усиление взаимодействия между пациентами и медицинскими работниками. Introduction.According to the World Health Organization, more than 1.28 billion adults worldwide suffer from elevated blood pressure, with almost two-thirds residing in low- and middle-income countries. Hypertension affects approximately 25–30% of the adult population in Kazakhstan, which is consistent with global averages. However, mortality from cardiovascular diseases in Kazakhstan is significantly higher compared to the European Union and the United States. Aim. To evaluate the effectiveness of implementing a disease management program for patients with hypertension in Kazakhstan and conduct a comparative analysis with other countries. Search strategy. The study analyzed data from Kazakhstan's state healthcare statistical reports for the period of 2013–2025, along with publications by both domestic and foreign researchers. A comprehensive literature search was conducted in databases such as PubMed, Google Scholar, Scopus, Web of Science, and e-Library. The review includes primary studies (descriptive and analytical), secondary studies (meta-analyses and systematic reviews), clinical recommendations, as well as full-text publications in Russian and English published over the past 20 years under the disease management program. Results. In Kazakhstan, at the end of 2019, the share of patients who reached the target blood pressure level (140/90 mm rt. st.) increased to 62.7%. Hospitalization, associated with chronic heart failure, decreased by 14.5%. The implementation of the disease management program reduced CVD mortality by 6% in the first year of implementation. However, challenges remain, including low blood pressure control levels, limited preventive programs, and insufficient access to medical care in rural areas. Conclusions. To achieve the level of developed countries, the following measures are necessary: the development of a comprehensive program for the prevention and treatment of hypertension; increasing patient adherence to treatment; the introduction of telemedicine and the unification of clinical approaches; and strengthening collaboration between patients and healthcare professionals. Кіріспе. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша, әлемде 1,5 миллиардтан астам ересек адам жоғары қан қысымынан зардап шегеді, олардың шамамен үштен екісі табысы төмен және орташа елдерде тұрады. Қазақстанда артериялық гипертензия ересектердің шамамен 25–30%-ын қамтиды, бұл әлемдік орташа көрсеткішке сәйкес келеді. Алайда, Қазақстанда жүрек-қан тамырлары ауруларынан болатын өлім-жітім Еуропалық Одақпен және АҚШ-пен салыстырғанда айтарлықтай жоғары. Зерттеу мақсаты. Қазақстандағы артериялық гипертензиямен ауыратын науқастар үшін ауруларды басқару бағдарламасының тиімділігін бағалау және басқа елдермен салыстырмалы талдау жүргізу. Зерттеу стратегиясы. 2013–2025 жылдар аралығындағы Қазақстанның мемлекеттік денсаулық сақтау статистикалық жинақтарының деректері және отандық пен шетелдік авторлардың жарияланымдары талданды. Әдебиеттерді іздеу PubMed, Google Scholar, Scopus, Web of Science және e-Library дерекқорларында жүргізілді. Шолуға бастапқы зерттеулер (сипаттамалық және аналитикалық), қайталама зерттеулер (Мета-анализдер және жүйелі шолулар), клиникалық ұсыныстар, сондай-ақ соңғы 20 жылда ауруды басқару бағдарламасы бойынша жарияланған орыс және ағылшын тілдеріндегі толық мәтінді басылымдар кіреді. Нәтижелер. Қазақстанда 2019 жылдың соңында қан қысымының мақсатты деңгейіне (140/90 мм рт. ст.) жеткен науқастардың үлесі 62,7%-ға дейін өсті. Созылмалы жүрек жеткіліксіздігімен байланысты ауруханаға жатқызу 14,5%-ға төмендеді. Ауруды басқару бағдарламасын енгізу жүрек-қан тамырлары ауруларынан болатын өлім-жітімді іске асырылған бірінші жылдың өзінде 6%-ға төмендетуге мүмкіндік берді. Дегенмен, әлі де төмен қан қысымын бақылау деңгейі, алдын-алу бағдарламалардың шектеулілігі және ауылдық өңірлерде медициналық көмектің қолжетімсіздігі сияқты мәселелер сақталады. Қорытынды. Дамыған елдер деңгейіне жету үшін келесі шараларды жүзеге асыру қажет: артериялық гипертензияның алдын алу және емдеу бойынша кешенді бағдарламаны әзірлеу; пациенттердің емделуге деген ұстанымын арттыру; телемедицинаны енгізу және клиникалық тәсілдердібіріктіру; науқастар мен медицина қызметкерлері арасындағы өзара әрекеттестікті күшейту.