Аңдатпа
Статья посвящена комплексному исследованию правовой природы, целей и порядка применения принудительных мер медицинского характера в уголовном процессе Республики Казахстан. Рассматриваются нормативно-правовые основы института, включая положения Уголовного кодекса, Уголовно процессуального кодекса, Кодекса о здоровье народа, а также разъяснения Верховного Суда РК. Проведён сравнительный анализ принудительных мер медицинского характера и уголовного наказания, выявлены ключевые отличия их целей, правовой природы и оснований применения. Особое внимание уделено видам принудительных мер медицинского характера, с акцентом на специфике применения химической кастрации, а также процессуальным гарантиям и межведомственному взаимодействию медицинских и правоохранительных органов. Статистический анализ судебной практики за 2022–2024 годы позволил выявить динамику применения принудительных мер медицинского характера и преобладание стационарного лечения в специализированных учреждениях, особенно в делах о тяжких преступлениях. Полученные результаты могут быть использованы для совершенствования законодательства, судебной практики и межведомственной координации в целях повышения эффективности применения принудительных мер медицинского характера и обеспечения баланса между безопасностью общества и правами лиц с психическими расстройствами. Мақала Қазақстан Республикасының Қылмыстық процесінде медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолданудың құқықтық табиғатын, мақсаттары мен тәртібін кешенді зерттеуге арналған. Қылмыстық кодекстің, қылмыстық іс жүргізу кодексінің, Халық денсаулығы туралы Кодекстің ережелерін, сондай-ақ ҚР Жоғарғы Сотының түсіндірмелерін қоса алғанда, институттың нормативтік құқықтық негіздері қаралады. Медициналық мәжбүрлеу шаралары мен қылмыстық жазаға салыстырмалы талдау жүргізілді, олардың мақсаттары, құқықтық табиғаты мен қолдану негіздерінің негізгі айырмашылықтары анықталды. Химиялық кастрацияны қолдану ерекшеліктеріне, сондай-ақ медициналық және құқық қорғау органдарының іс жүргізу кепілдіктері мен ведомствоаралық өзара іс-қимылына баса назар ау- дара отырып, медициналық мәжбүрлеу шаралары түрлеріне ерекше назар аударылды. 2022-2024 жылдардағы сот практикасының статистикалық талдауы пммх қолдану динамикасын және мамандандырылған мекемелерде, әсіресе ауыр қылмыстар туралы істерде стационарлық емнің басым болуын анықтауға мүмкіндік берді. Алынған нәтижелер заңнаманы, сот практикасын және ведомствоаралық үйлестіруді жетілдіру үшін медициналық мәжбүрлеу шаралары қолдану тиімділігін арттыру және қоғамның қауіпсіздігі мен психикалық ауытқулары бар адамдардың құқықтары арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз ету мақсатында пайдаланылуы мүмкін. This article is devoted to a comprehensive study of the legal nature, objectives, and procedure for applying compulsory medical measures in criminal proceedings in the Republic of Kazakhstan. It examines the regulatory and legal foundations of the institution, including the provisions of the Criminal Code, the Code of Criminal Procedure, the Code on Public Health, as well as the explanations of the Supreme Court of the Republic of Kazakhstan. A comparative analysis of compulsory medical measures and criminal punishment was conducted, and key differences in their objectives, legal nature, and grounds for application were identified. Particular attention is paid to the types of compulsory medical measures, with an emphasis on the specifics of the application of chemical castration, as well as procedural guarantees and interagency cooperation between medical and law enforcement agencies. A statistical analysis of judicial practice for 2022–2024 revealed the dynamics of the application of compulsory medical measures and the predominance of inpatient treatment in specialized institutions, especially in cases involving serious crimes. The results obtained can be used to improve legislation, judicial practice, and interagency coordination in order to increase the effectiveness of the application of compulsory medical measures and ensure a balance between public safety and the rights of persons with mental disorders.