Аңдатпа
Introduction. Antimicrobial resistance remains a major global health challenge, requiring coordinated national responses that extend beyond microbiological surveillance to encompass governance, access to care, diagnostics, and stewardship. In Kazakhstan, existing evidence has predominantly focused on resistance patterns and antimicrobial consumption, with limited assessment of how national antimicrobial resistance strategies translate into people-centred health system outcomes. Aim. To assess Kazakhstan’s national response to antimicrobial resistance using the WHO People-Centred AMR Framework, with emphasis on the alignment between governance structures, surveillance systems, and people-centred outcomes in human health. Methods. A narrative literature review covering January 2015–December 2025 was conducted in PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar, eLIBRARY.RU and CyberLeninka, complemented by grey literature searches of national and WHO sources. The last search was performed on 15 December 2025. Records were screened by two reviewers and thematically synthesised using the WHO People-Centred AMR Framework. Results. Forty-two documents were included in the analysis. Kazakhstan has established a formal AMR governance structure, updated national action plans, and integrated the WHO AWaRe classification into the essential medicines list. However, surveillance coverage remains geographically limited, and facility-level feedback mechanisms are inconsistently implemented. Antibiotic consumption is characterised by a high proportion of Watch and Reserve group agents, and non-prescription use persists in community settings. Diagnostic capacity is partially operational but not uniformly embedded in routine clinical workflows. Infection prevention and antimicrobial stewardship programmes demonstrate developing capacity, with gaps between policy commitments and operational implementation. Conclusions. Kazakhstan’s AMR response is institutionally structured and policy-aligned but faces operational and integration challenges. Strengthening routine surveillance feedback, diagnostic accessibility, and behaviour-oriented stewardship interventions is essential to enhance people-centred outcomes and reduce inappropriate antimicrobial use. Введение. Антимикробная резистентность (АМР) остаётся одной из ключевых глобальных угроз общественному здоровью и устойчивости систем здравоохранения. Эффективный национальный ответ требует скоординированного национального ответа, выходящего за рамки микробиологического эпиднадзора и охватывающего управление, доступность медицинской помощи, диагностику и программы рационального применения антимикробных препаратов. В Республике Казахстан исследования преимущественно сосредоточены на микробиологических аспектах и анализе потребления антибиотиков, тогда как национальный ответ на проблему антимикробной резистентности с позиций пациентоориентированной модели здравоохранения изучен недостаточно. Цель исследования. Оценить национальный ответ Республики Казахстан на проблему антимикробной резистентности с использованием WHO People-Centred AMR Framework с анализом согласованности управленческих механизмов, систем эпиднадзора и практических результатов для пациентов. Методы. Проведён нарративный обзор литературы за период с января 2015 по декабрь 2025 гг. Поиск осуществлялся в базах данных PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar, eLIBRARY.RU и CyberLeninka, а также дополнялся анализом источников «серой» литературы (национальные ресурсы и материалы Всемирной организации здравоохранения). Последний поиск выполнен 15 декабря 2025 года. Отбор публикаций осуществлялся двумя исследователями, после чего материалы были синтезированы тематически с использованием WHO People-Centred AMR Framework. Результаты. В анализ было включено 42 документа. В Казахстане сформирована формальная система управления в области противодействия антимикробной резистентности, обновлены национальные планы действий и интегрирована классификация ВОЗ AWaRe в перечень основных лекарственных средств. Вместе с тем охват системой эпиднадзора остается географически ограниченным, а механизмы обратной связи на уровне медицинских организаций внедрены неравномерно. Потребление антибиотиков характеризуется высокой долей препаратов групп Watch и Reserve, при этом в амбулаторном секторе сохраняется их использование без назначения врача. Диагностический потенциал функционирует лишь частично и неравномерно интегрирован в повседневную клиническую практику. Программы профилактики инфекций и рационального применения антимикробных препаратов находятся на стадии развития, при этом сохраняется разрыв между политическими обязательствами и их практической реализацией. Выводы. Национальный ответ Казахстана на проблему антимикробной резистентности имеет сформированную институциональную основу и соответствует действующей государственной политике, однако сталкивается с проблемами операционной реализации и межсекторальной интеграции. Усиление механизмов обратной связи в рамках системы эпиднадзора, повышение доступности диагностики и развитие поведенчески ориентированных мероприятий по рациональному применению антимикробных препаратов являются необходимыми условиями для достижения пациентоориентированных результатов и снижения нерационального использования антимикробных препаратов. Кіріспе. Антимикробтық резистенттілік (АМР) қоғамдық денсаулық сақтау мен денсаулық сақтау жүйелерінің тұрақтылығына төнетін негізгі жаһандық қауіптердің бірі болып табылады. Ұлттық деңгейдегі тиімді жауап тек резистенттілікті бақылаумен шектелмей, басқару тетіктерін, эпидемиологиялық қадағалауды, профилактиканы, диагностиканы және антимикробтық препараттарды ұтымды қолдануды кешенді түрде дамытуды талап етеді. Қазақстан Республикасында зерттеулер негізінен микробиологиялық үрдістер мен антибиотиктерді тұтыну көрсеткіштеріне бағытталған, ал ұлттық стратегияны пациентке бағдарланған тәсіл тұрғысынан бағалау жеткіліксіз. Зерттеудің мақсаты. WHO People-Centred AMR Framework негізінде Қазақстан Республикасының антимикробтық резистенттілікке қарсы ұлттық жауабын бағалау және басқару құрылымдарының, эпидқадағалау жүйелерінің және пациентке бағдарланған нәтижелердің өзара үйлесімділігін талдау. Әдістері. 2015 жылғы қаңтардан 2025 жылғы желтоқсанға дейінгі кезеңді қамтитын әдебиеттерге нарративтік шолу жүргізілді. Іздеу PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar, eLIBRARY.RU және CyberLeninka дерекқорларында жүзеге асырылды, сондай-ақ ұлттық дереккөздер мен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының материалдарын қамтитын «сұр әдебиеттер» талдауымен толықтырылды. Соңғы іздеу 2025 жылғы 15 желтоқсанда жүргізілді. Жарияланымдарды іріктеу екі зерттеуші тарапынан жүзеге асырылып, материалдар WHO People-Centred AMR Framework негізінде тақырыптық тұрғыда синтезделді. Нәтижелері. Талдауға 42 дереккөз енгізілді. Қазақстанда АМР-ды басқарудың нормативтік және институционалдық құрылымы қалыптасқан, ұлттық іс-қимыл жоспары жаңартылған, AWaRe жіктемесі негізгі дәрілік заттар тізіміне енгізілген. Сонымен қатар эпидқадағалаудың географиялық репрезентативтілігі шектеулі, диагностикалық мүмкіндіктер клиникалық практикаға толық енгізілмеген және антибиотиктерді дәрігердің тағайындауынсыз қолдану сақталуда. Инфекциялық бақылау және антимикробтық ұтымды пайдалану бағдарламалары іске асырылу деңгейі бойынша дамушы сипатта, нормативтік құжаттар мен практикалық орындау арасында алшақтық байқалады. Қорытындылар. Қазақстанның АМР-ға қарсы ұлттық жауабы институционалдық тұрғыдан қалыптасқан және халықаралық ұсынымдарға сәйкес келеді, алайда эпидқадағалау деректерін интеграциялау, диагностиканың қолжетімділігін арттыру және антибиотиктерді ұтымды қолдануға бағытталған мінез-құлықтық шараларды күшейту қажет.