Аңдатпа
Мақалада Қостанай облысының агроөнеркәсіптік кешеніндегі айналмалы экономиканы дамыту әлеуеті қарастырылған. Зерттеудің өзектілігі ауылшаруашылық биомассасын тиімдірек пайдалану, органикалық қалдықтарды азайту және аграрлық өндірістің ресурстық тиімділігін арттыру қажеттілігімен байланысты. Тұрақты даму моделіне көшу жағдайында өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығының жанама өнімдерін қайта пайдалану мүмкіндіктеріне ерекше назар аударылады. Зерттеу Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросының, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректеріне, FAO, UNEP, OECD және Еуропалық комиссияның материалдарына негізделген. Жүйелік және салыстырмалы талдау, статистикалық деректерді өңдеу, экономикалық модельдеу, сараптамалық бағалау, сондай - ақ SWOT және PEST талдау әдістері қолданылды. Бұл өңірдің агроөнеркәсіптік кешенінің қазіргі жай-күйін кешенді бағалауға және айналмалы технологияларды енгізу перспективаларын айқындауға мүмкіндік берді. Зерттеу барысында Қостанай облысының ауыл шаруашылығы биомассасының ресурстық әлеуеті анықталды. Оны қайта өңдеудің ең перспективалы бағыттары анықталды. Оларға биогаз, органикалық тыңайтқыштар, биокөмір және отын түйіршіктерін өндіру жатады. Айналмалы экономиканы дамытудың экономикалық және институционалдық шарттары талданады. Айналмалы технологияларды енгізуді тежейтін негізгі шектеулер анықталды. Биомассаны қайта өңдеу инфрақұрылымын дамыту, мемлекеттік қолдау тетіктерін жетілдіру және ауыл шаруашылығы қалдықтарының ағынын басқару кезінде цифрлық технологияларды қолдануды кеңейту жөнінде ұсыныстар әзірленді. Алынған нәтижелер Қостанай облысының өңірлік айналмалы агроазық-түлік жүйесін қалыптастыру үшін жоғары әлеуетке ие екендігін көрсетеді. Зерттеудің практикалық маңыздылығы агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың өңірлік бағдарламаларын әзірлеу, мемлекеттік саясатты жетілдіру және Қазақстанның айналмалы экономикаға көшу стратегиясын іске асыру кезінде ұсынылған ұсынымдарды пайдалану мүмкіндігінде жатыр. The article considers the potential for the development of a closed-cycle economy in the agro-industrial complex of Kostanay region. The relevance of the study is related to the need for more efficient use of agricultural biomass, reducing organic waste and increasing the resource efficiency of agricultural production. Special attention is paid to the possibilities of reuse of by-products of crop and livestock production in the context of transition to a sustainable development model. The study is based on data from the Bureau of National Statistics of the Republic of Kazakhstan, the Ministry of Agriculture of the Republic of Kazakhstan, materials from the FAO, UNEP, OECD and the European Commission. Methods of system and comparative analysis, statistical data processing, economic modeling, expert assessment, as well as SWOT and PEST analysis are used. This made it possible to comprehensively assess the current state of the agro-industrial complex in the region and determine the prospects for the introduction of circular technologies. In the course of the study, the resource potential of agricultural biomass in Kostanay region was determined. The most promising areas of its processing have been identified. These include the production of biogas, organic fertilizers, biochar, and fuel pellets. The economic and institutional conditions for the development of a closed-loop economy are analyzed. The main constraints constraining the introduction of circular technologies have been identified. Proposals have been developed to develop the biomass processing infrastructure, improve government support mechanisms, and expand the use of digital technologies in managing agricultural waste flows. The results show that Kostanay region has a high potential for the formation of a regional circular agro-food system. The practical significance of the study lies in the possibility of using the proposed recommendations in the development of regional programs for the development of the agro-industrial complex, improving public policy and implementing the strategy of Kazakhstan's transition to a closed-loop economy.