Аңдатпа
В статье исследуется проблема определения высшей цели глобального развития человечества в условиях идеологических ограничений, научно-технического прогресса и стремительного развития искусственного интеллекта. Показано, что проблема рационального управления интеллектуальными технологиями носит производный характер по отношению к более фундаментальной проблеме определения целей развития человека и общества. На основе историко-философского, сравнительно-цивилизационного и системного анализа рассмотрена эволюция представлений о целях человеческого существования в религиозных, философских и научных традициях различных исторических эпох. Исследуются проблемы идеологического влияния на развитие науки, ограничения технократических моделей управления и риски формирования глобальной монополии научной интерпретации. Выявлены устойчивые мировоззренческие принципы, объединяющие различные цивилизационные подходы: приоритет нравственных ограничений, ответственность человека за последствия собственной деятельности, необходимость гармонизации отношений между человеком, обществом и окружающим миром. Обоснован вывод о том, что безопасность и эффективность развития искусственного интеллекта непосредственно зависят от способности человечества выработать согласованные гуманистические цели глобального развития. Сформулированы базовые принципы рационального управления искусственным интеллектом и определены перспективные направления дальнейших междисциплинарных исследований. Мақаладаидеологиялықшектеулер, ғылыми-техникалық прогресс жәнежасандыинтеллектініңқарқындыдамуыжағдайындаадамзаттыңжаһандық дамуыныңжоғарымақсатынайқындаупроблемасызерттеледі. Зияткерліктехнологиялардыұтымдыбасқарупроблемасыадам мен қоғамның даму мақсаттарынайқындаудыңнеғұрлыміргеліпроблемасынақатыстытуындысипатқ аиеекенікөрсетілді. Тарихи-философиялық, салыстырмалыөркениеттікжәнежүйеліталдаунегізіндетүрлітарихидәуірлердіңдіни, философиялықжәнеғылымидәстүрлеріндеадамиөмірсүрудіңмақсаттарытуралыұ ғымдардыңэволюциясықаралды. Ғылымныңдамуынаидеологиялықәсеретупроблемалары, басқарудыңтехнократиялықмодельдеріншектеужәнеғылымитүсіндірудіңжаһанд ықмонополиясынқалыптастырутәуекелдерізерттеледі. Әртүрліөркениеттіктәсілдердібіріктіретінтұрақтыдүниетанымдыққағидатта ранықталды: адамгершілікшектеулердіңбасымдығы, адамныңөзқызметініңсалдарыүшінжауапкершілігі, адам, қоғамжәнеқоршаған орта арасындағықатынастардыүйлестіруқажеттілігі. Жасандыинтеллекттідамытудыңқауіпсіздігі мен тиімділігіадамзаттыңжаһандықдамудыңкелісілгенгуманистікмақсаттарынәзірл еуқабілетінетікелейбайланыстыдегенқорытындынегізделген. Жасандыинтеллектініұтымдыбасқарудыңбазалыққағидаттарытұжырымдалды жәнепәнаралықзерттеулердіоданәріжүргізудіңперспективалықбағыттарыайқын далды. The article examines the problem of defining the highest goal of the global development of mankind in conditions of ideological restrictions, scientific and technological progress and the rapid development of artificial intelligence. It is shown that the problem of rational management of intellectual technologies is derivative in relation to the more fundamental problem of determining the goals of human development and society. On the basis of historical-philosophical, comparativecivilizational and systemic analysis, the evolution of ideas about the goals of human existence in the religious, philosophical and scientific traditions of various historical eras is considered. The problems of ideological influence on the development of science, limitations of technocratic models of management and risks of forming a global monopoly of scientific interpretation are investigated. Stable worldview principles have been identified that unite various civilizational approaches: the priority of moral restrictions, the responsibility of a person for the consequences of his own activity, the need to harmonize relations between man, society and the world around him. The conclusion is justified that the safety and effectiveness of the development of artificial intelligence directly depend on the ability of humanity to develop agreed humanistic goals of global development. The basic principles of rational management of artificial intelligence are formulated and promising directions for further interdisciplinary research are identified.