Аңдатпа
Introduction. Among the persistent consequences of SARS-CoV-2 infection in children, Long COVID and Multisystem Inflammatory Syndrome in Children (MIS-C) have attracted the greatest clinical attention. Although both conditions develop after resolution of the acute illness, their underlying mechanisms and clinical courses differ significantly, which is critical for diagnosis and management. Objective. We set out to compare the epidemiological, clinical, immunological, and diagnostic profiles of Long COVID and MIS-C in pediatric patients, focusing particularly on biomarker patterns and their implications for optimal post-COVID follow-up. Materials and Methods. Cclinical records from pediatric wards and outpatient clinics across Kazakhstan (2020–2022) were reviewed and compareds with key international studies. Assessmentsincludred fatigue, neurocognitive, psycho-emotional, cardiovascular, and gastrointestinal symptoms. Laoratory analyses comprised RT-PCR cycle threshold (Ct) valueis, IgG serology, and measuremenst of CRP, ferritin, IL-6, D-dimer, and procalcitonin. Cas classification followedr WHO (2023) and CDC (2022) criteri.a. Results. Among children with Long COVID, fatigue (55%), cognitive difficulties (35%), and psycho-emotional symptoms (30%) were predominant. In contrast, MIS-C typically presented with fever (100%) and was characterized by gastrointestinal (80%) and cardiovascular (70%) involvement. Children in the acute phase exhibited low Ct values (≤25), indicating higher viral loads than suggested by their mild clinical presentation. IgG titers declined more rapidly in children than adults, indicating reduced humoral immunity durability. MIS-C cases demonstrated markedly elevated CRP, ferritin, IL-6, and D-dimer levels, consistent with a cytokine-driven inflammatory response. Conclusions. Despite distinct pathogeneses, both conditions arise from SARS-CoV-2-induced immune dysregulation. Long COVID manifests as a chronic, low-grade inflammatory state with significant neurocognitive and psycho-emotional effects, whereas MIS-C presents as an acute hyperinflammatory syndrome. Systematic biomarker monitoring and individualized vaccination strategies are essential for preventing severe outcomes and facilitating full recovery in pediatric patients. Длительный COVID и мультисистемный воспалительный синдром у детей (MIS-C) являются двумя основными постинфекционными осложнениями SARS-CoV-2, которые продолжают оказывать значительное влияние на здоровье детей во всем мире. Несмотря на то, что оба синдрома развиваются после острой фазы инфекции, они существенно различаются по патогенезу, клиническим проявлениям и долгосрочным последствиям. Цель исследования. Провести сравнительный анализ эпидемиологических, клинических, иммунологических и диагностических особенностей длительного COVID и MIS-C у детей с акцентом на профиль биомаркеров и значение для постковидного наблюдения. Материал и методы. Исследование основано на анализе клинических данных, собранных в педиатрических отделениях Казахстана в 2020–2022 годах, и сопоставлении их с результатами международных исследований. Клиническая оценка включала анализ проявлений усталости, когнитивных, психоэмоциональных, сердечно-сосудистых и желудочно-кишечных симптомов. Лабораторное исследование включало ПЦР-диагностику (пороговые значения Ct), серологическое определение IgG и оценку воспалительных биомаркеров (СРБ, ферритин, IL-6, D-димер, прокальцитонин). Интерпретация данных проводилась в соответствии с определениями ВОЗ (2023) и CDC (2022) для постковидных состояний и MIS-C. Результаты. У детей с длительным COVID преобладали усталость (55%), когнитивные нарушения (35%) и психоэмоциональные расстройства (30%), тогда как MIS-C характеризовался лихорадкой (100 %), желудочно-кишечными (80%) и сердечно-сосудистыми (70%) проявлениями. У детей выявлены низкие Ct-значения (≤ 25), что указывает на высокую вирусную нагрузку в острой фазе заболевания. Уровни антител IgG снижались быстрее, чем у взрослых, что указывает на менее устойчивый гуморальный иммунитет. При MIS-C отмечалось значительное повышение СРБ, ферритина, IL-6 и D-димера, что подтверждает цитокин-опосредованную гипервоспалительную реакцию. Выводы. Длительный COVID и MIS-C представляют собой различные, но перекрывающиеся постинфекционные состояния, связанные с иммунной дисрегуляцией. Длительный COVID характеризуется хроническим низкоинтенсивным воспалением с нейрокогнитивными и психоэмоциональными симптомами, в то время как MIS-C проявляется острым гипервоспалительным синдромом с мультисистемным поражением. Регулярная оценка биомаркеров и индивидуализированные стратегии вакцинации имеют ключевое значение для профилактики тяжелых осложнений и реабилитации детей после COVID-19. Кіріспе. Ұзаққа созылған COVID және балалардағы мультижүйелік қабыну синдромы (MIS-C) – SARS-CoV-2 инфекциясынан кейін дамитын екі негізгі постинфекциялық асқыну болып табылады және олар бүкіл әлемде балалар денсаулығына айтарлықтай әсер етуді жалғастыруда. Екі синдром да аурудың жедел фазасынан кейін дамығанымен, олардың патогенезі, клиникалық көріністері және ұзақ мерзімді салдарлары едәуір ерекшеленеді. Зерттеудің мақсаты. Балалардағы ұзаққа созылған COVID және MIS-C ауруларының эпидемиологиялық, клиникалық, иммунологиялық және диагностикалық ерекшеліктерін салыстыра талдау, сондай-ақ биомаркерлер профилін және постковидтік бақылаудағы маңызын бағалау. Материал және әдістер. Зерттеу 2020–2022 жылдары Қазақстанның педиатриялық бөлімшелерінде жиналған клиникалық деректерді талдау және оларды халықаралық зерттеу нәтижелерімен салыстыру негізінде жүргізілді. Клиникалық бағалау шаршау, когнитивтік, психоэмоционалдық, жүрек-қантамырлық және асқазан-ішек белгілерін қамтыды. Зертханалық зерттеулерге ПТР-диагностика (Ct табалдырық мәндері), IgG деңгейін анықтау және қабыну биомаркерлерін (СРБ, ферритин, IL-6, D-димер, прокальцитонин) бағалау кірді. Деректерді талдау ДДСҰ (2023) және CDC (2022) ұсынған постковидтік жағдайлар мен MIS-C анықтамаларына сәйкес жүргізілді. Нәтижелер. Ұзаққа созылған COVID-пен ауырған балаларда шаршау (55%), когнитивтік бұзылыстар (35%) және психоэмоционалдық өзгерістер (30%) басым болды, ал MIS-C кезінде дене қызуының көтерілуі (100%), асқазан-ішек (80%) және жүрек-қантамырлық (70%) белгілері жиі байқалды. Балаларда төмен Ct мәндері (≤25) тіркеліп, бұл аурудың жедел фазасында вирустық жүктеменің жоғары болғанын көрсетті. IgG антидене деңгейі ересектермен салыстырғанда тез төмендеді, бұл гуморальдық иммунитеттің әлсіз тұрақтылығын көрсетеді. MIS-C кезінде СРБ, ферритин, IL-6 және D-димер деңгейлері айтарлықтай жоғары болды, бұл цитокин арқылы жүретін гиперкөбею қабыну реакциясының бар екенін дәлелдейді. Қорытынды. Ұзаққа созылған COVID және MIS-C — иммундық дисрегуляциямен байланысты, бір-бірімен ішінара ұқсас, бірақ патогенезі жағынан әртүрлі постинфекциялық жағдайлар болып табылады. Ұзаққа созылған COVID төмен дәрежелі созылмалы қабынумен және нейрокогнитивтік пен психоэмоционалдық бұзылыстармен сипатталса, MIS-C өткір гиперқабынулық синдром және көпжүйелік зақымданумен көрінеді. Биомаркерлерді жүйелі түрде бағалау және вакцинацияның дараланған стратегиялары ауыр асқынулардың алдын алу және балаларды COVID-19-дан кейін оңалту үшін маңызды болып табылады.