Аңдатпа
Background: Dementia is an acquired brain syndrome characterized by decreased cognitive functioning. It ranks seventh among the leading causes of death and is one of the leading causes of disability and dependence of the elderly on outside help. Caregivers of dementia patients experience higher levels of stress, are more likely to suffer from depression, poor physical health, and social problems. Objective: to highlight the medical and social issues faced by caregivers of dementia patients. Materials and methods: The search for literary sources was carried out using scientific databases and search engines: PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar; materials from the websites of organizations: World Health Organization, Alzheimer's Disease International; specialized literature. The review included articles published between 2019 and 2024. The following keywords were used: dementia, caregivers, mental disorders, psychological problems, social problems. Results: Dementia is classified according to ICD-10 into subtypes, including Alzheimer's disease and vascular dementia, and is also divided into three degrees of severity. The prevalence varies: 6% among people over 60 in China, 7.3% among people over 65 in Korea, 8.5% in Japan, 7.1% in Europe, 15% among people over 68 in the United States. The main risk factors are age, cardiovascular diseases, low physical activity, bad habits, depression and female gender. Caregivers face high levels of stress, depression, and social isolation. Care takes a significant amount of time: from 119 hours per year in Sweden to 1,000 hours in Spain. The global economic costs of dementia reach $1.3 trillion per year and could rise to $9.12 trillion by 2050. Conclusion: Dementia is a global problem that requires a comprehensive medical and social approach. The disease has a significant impact not only on patients, but also on their families, creating a physical, emotional and financial burden. Dementia caregivers are susceptible to high levels of stress, depression, and poor physical health, which requires the introduction of support systems and educational programs. Interdisciplinary efforts by specialists and government agencies are necessary to develop effective strategies to combat dementia and improve the quality of life of patients and their loved ones. Введение: Деменция – это приобретенный мозговой синдром, характеризующийся снижением когнитивного функционирования. Она занимает седьмое место среди главных причин смертности и является одной из ведущих причин инвалидности и зависимости пожилых людей от посторонней помощи. Лица, ухаживающие за пациентами с деменцией, испытывают более высокий уровень стресса, чаще страдают от депрессии, ухудшения физического здоровья и социальных проблем. Цель: освещение медицинских и социальных проблем, с которыми сталкиваются лица, ухаживающие за пациентами с деменцией. Материалы и методы: Поиск литературных источников проводился с использованием научных баз данных и поисковых систем: PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar; материалов веб-сайтов организаций: World Health Organization, Alzheimer's Disease International; специализированной литературы. В обзор были включены статьи, опубликованные в период с 2019 по 2024 год. Использовались следующие ключевые слова: dementia, caregivers, mental disorders, psychological problems, social problems. Результаты: Деменция классифицируется по МКБ-10 на подтипы, включая болезнь Альцгеймера и сосудистую деменцию, а также подразделяется на три степени тяжести. Распространенность варьируется: 6% среди лиц старше 60 лет в Китае, 7,3% среди лиц старше 65 лет в Корее, 8,5% в Японии, 7,1% в Европе, 15% среди людей старше 68 лет в США,. Основные факторы риска – возраст, сердечно-сосудистые заболевания, низкая физическая активность, вредные привычки, депрессия и женский пол. Лица, ухаживающие за пациентами, сталкиваются с высоким уровнем стресса, депрессии и социальной изоляции. Уход требует значительных временных затрат: от 119 часов в год в Швеции до 1000 часов в Испании. Глобальные экономические издержки деменции достигают 1,3 трлн долларов в год и могут вырасти до 9,12 трлн к 2050 году. Выводы: Деменция является глобальной проблемой, требующей комплексного медицинского и социального подхода. Заболевание оказывает значительное влияние не только на пациентов, но и на их семьи, создавая физическое, эмоциональное и финансовое бремя. Ухаживающие за больными деменцией подвержены высокому уровню стресса, депрессии и ухудшению физического здоровья, что требует внедрения систем поддержки и образовательных программ. Междисциплинарные усилия специалистов и государственных структур необходимы для разработки эффективных стратегий борьбы с деменцией, улучшения качества жизни пациентов и их близких. Кіріспе: Деменция-бұл когнитивті функцияның төмендеуімен сипатталатын жүре пайда болған ми синдромы. Ол өлім-жітімнің негізгі себептері арасында жетінші орында және мүгедектік пен қарттардың сыртқы көмекке тәуелділігінің жетекші себептерінің бірі болып табылады. Деменциямен ауыратын науқастарға күтім жасайтын адамдар стресстің жоғары деңгейіне ие, депрессиядан, физикалық денсаулықтың нашарлауынан және әлеуметтік мәселерден зардап шегеді. Мақсаты: деменциямен ауыратын науқастарға күтім жасайтын адамдар кездесетін медициналық және әлеуметтік мәселелерді қамту. Материалдар мен әдістер: Әдеби дереккөздерді іздеу ғылыми дерекқорлар мен іздеу жүйелерін (PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar); ұйымдардың веб-сайттарының материалдарын (World Health oganization, Alzheimer's Disease International); мамандандырылған әдебиетін пайдалана отырып жүргізілді. Шолуға 2019-2024 жылдар аралығында жарияланған мақалалар енгізілді. Келесі түйінді сөздер пайдаланылды: dementia, caregivers, mental disorders, psychological problems, social problems. Нәтижелер: Деменция АХЖ-10 бойынша Альцгеймер ауруы мен тамырлы деменцияны қоса, кіші түрлерге жіктеледі және үш ауырлық дәрежесіне бөлінеді. Таралуы әр түрлі: Қытайда 60 жастан асқан адамдар арасында 6%, Кореяда 65 жастан асқан адамдар арасында 7,3%, Жапонияда 8,5%, Еуропада 7,1%, АҚШ-та 68 жастан асқан адамдар арасында 15%,. Негізгі қауіп факторлары-жас, жүрек-қан тамырлары аурулары, физикалық белсенділіктің төмендігі, жаман әдеттер, депрессия және әйел жынысы. Пациенттерге күтім жасаушылар стресстің, депрессияның және әлеуметтік оқшауланудың жоғары деңгейіне тап болады. Күтім айтарлықтай уақытты қажет етеді: Швецияда жылына 119 сағаттан Испанияда 1000 сағатқа дейін. Деменцияның жаһандық экономикалық шығындары жылына 1,3 трлн долларға жетеді және 2050 жылға қарай 9,12 трлн-ға дейін өсуі мүмкін. Қорытынды: Деменция-бұл кешенді медициналық және әлеуметтік тәсілді қажет ететін жаһандық мәселе. Ауру пациенттерге ғана емес, олардың отбасыларына да айтарлықтай әсер етеді, бұл физикалық, эмоционалдық және қаржылық ауыртпалықты тудырады. Деменциямен ауыратын науқастарға күтім жасаушылар стресстің, депрессияның және физикалық денсаулықтың нашарлауының жоғары деңгейіне ұшырайды, бұл қолдау жүйелері мен білім беру бағдарламаларын енгізуді талап етеді. Мамандар мен мемлекеттік құрылымдардың пәнаралық күш-жігері деменциямен күресудің, пациенттер мен олардың жақындарының өмір сүру сапасын жақсартудың тиімді стратегияларын әзірлеу үшін қажет.