Аңдатпа
Background.In 2019, nearly four and a half million people died from injuries worldwide. The causes of injuries include falls, road traffic accidents, poisoning, thermal and chemical burns, and accidents. Injuries are the most common causes of death and disability. The study aimsto examine statistical data on accidents, injuries, poisonings, and current preventive measures to reduce the level of injuries in Kazakhstan. Materials and methods. From 1998 to 2024, a retrospective analysis was conducted using data on accidents, injuries, and poisonings in Kazakhstan. In addition, the laws and regulations of the Republic of Kazakhstan were reviewed to assess their effectiveness in regulating and implementing preventive strategies aimed at reducing injury incidence. Results. Compared to 1998, in 2024, the level of accidents, injuries, and poisonings decreased by 69,59%, which amounted to 2698.6 per 100,000 population. A significant reduction in mortality due to accidents, injuries, and poisoning has been observed in the Republic of Kazakhstan over the past decade. The lowest mortality rates were recorded in the cities of republican significance: Almaty, Astana, and Shymkent, with rates of 29.24, 31.16, and 33.81 per 100,000 population, respectively. In Kazakhstan, injury prevention is controlled at the governmental level. The main priority is given to the prevention of industrial, road, and traffic injuries and domestic violence in Kazakhstan. However, preventive strategies to reduce injury should be considered much more broadly within the framework of interagency cooperation and a multidisciplinary approach. Conclusion. Kazakhstan has seen a decrease in the level of injuries, including accidents and poisonings. Preventive strategies are aimed only at preventing industrial, road traffic injuries, and domestic violence, which in turn requires expanding programs taking into account proven risk factors. Введение. В 2019 году во всем мире от травм погибло почти четыре с половиной миллиона человек. Причинами травм являются падения, дорожно-транспортные происшествия, отравления, термические и химические ожоги, несчастные случаи. Травмы являются наиболее распространёнными причинами смертности и инвалидности. Целью исследования является изучение статистических данных несчастных случаев, травм, отравлений и действующих профилактических мер по снижению уровня травматизма в Казахстане. Материалы и методы исследования. Были изучены ретроспективные данные по несчастным случаям, травмам и отравлениям в Республике Казахстан с 1998 года по 2024 год. Изучены законы и нормативно-правовые акты Республики Казахстан в части регламентации профилактических стратегий по снижению уровня травматизма Результаты исследования. По отношению к 1998 году в 2024 году отмечено снижение уровня несчастных случаев, травматизма и отравлений на 69,59%, что составило 2698.6 на 100 тыс.населения. Анализ динамики показал значительное снижение смертности от несчастных случаев, травм и отравлений в Республике Казахстан за последние 10 лет. Самая низкая смертность зарегистрирована в городах республиканского значения г.Алматы (29.24 на 100 тыс.населения), Астана (31.16 на 100 тыс.населения), Шымкент (33.81 на 100 тыс.населения). В Казахстане вопросы профилактики травматизма находятся на контроле на правительственном уровне. В основном приоритет отдается профилактике производственных, дорожно-транспортных травм и бытового насилия в Казахстане. Однако профилактические стратегии по снижению травматизма должны рассматриваться намного шире в рамках межведомственного взаимодействия и мультидисциплинарного подхода. Выводы. В Казахстане отмечается снижение уровня травматизма, в том числе несчастных случаев и отравлений. Профилактические стратегии направлены только на профилактику производственных, дорожно-транспортных травм и бытового насилия, что, в свою очередь, требует расширения программ с учетом доказанных факторов риска. Кіріспе. 2019 жылы әлемде төрт жарым миллионға жуық адам жарақаттан қайтыс болды. Жарақаттың себептеріне құлау, жол-көлік оқиғалары, улану, термиялық және химиялық күйік, жазатайым оқиғалар жатады. Өлім мен мүгедектіктің ең көп тараған себебі жарақаттар болып табылады. Зерттеудің мақсаты. Қазақстан Республикасындағы жазатайым оқиғалар, жарақаттар, уланулар статистикалық мәліметтерді және жарақаттану деңгейін төмендету бойынша ағымдағы алдын алу іс-шараларды зерделеу. Материалдар мен әдістер. Қазақстан Республикасында 1998 жылдан 2024 жылға дейінгі жазатайым оқиғалардың, жарақаттардың және уланулардың салыстырмалы ретроспективті талдауы жүргізілді. Қазақстан Республикасының заңнамалық және нормативтік құқықтық актілері жарақаттану деңгейін төмендетудің алдын алу стратегияларын реттеу тұрғысынан зерттелді. Зерттеу нәтижелері. 1998 жылмен салыстырғанда 2024 жылы жазатайым оқиғалар, жарақаттар мен уланулар деңгейінің 69,59%, ға төмендеуі байқалып, 100 мың адамға шаққанда 2698.6-ны құрады. Соңғы 10 жылда Қазақстан Республикасында жазатайым оқиғалардан, жарақаттанудан және уланудан болатын өлім-жітімнің айтарлықтай төмендеуі байқалды. 2024 жылы ең аз өлім-жітім республикалық маңызы бар қалаларда тіркелді: Алматы (100 мың адамға шаққанда 29.24), Астана (100 мың адамға шаққанда 31.16), Шымкент (100 мың адамға шаққанда 33.81). Қазақстанда жарақаттың алдын алу мәселелері үкімет деңгейінің бақылауында тұр. Қазақстанда өндірістік, жол-көлік жарақаттары мен тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алуға басты басымдық берілген. Дегенмен, жарақаттарды азайтудың профилактикалық стратегияларын ведомствоаралық ынтымақтастық пен көпсалалы көзқарас шеңберінде анағұрлым кеңірек қарастырған жөн. Қорытынды. Қазақстанда жарақат алу, соның ішінде жазатайым оқиғалар мен уланулар деңгейі төмендеген. Алдын алу стратегиялары тек өндірістік, жол-көлік жарақаттары мен тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алуға бағытталған, бұл өз кезегінде дәлелденген қауіп факторларын ескере отырып, бағдарламаларды кеңейтуді талап етеді.