Аңдатпа
Introduction. Oxidative stress and ultraviolet radiation are key factors in skin aging and impaired regeneration. Arthrospira platensis (Spirulina) is considered a promising source of bioactive molecules for dermatology. Objective. To systematize data on the molecular mechanisms of the antioxidant, photoprotective, anti-aging, and wound-healing effects of A. platensis. Search strategy. A literature review of scientific publications in PubMed, Scopus, Web of Science, and Google Scholar databases was conducted. In vitro, in vivo studies, clinical trials, and literature reviews describing the effect of spirulina on the skin from 2015 to 2025 were analyzed. Results. Literature analysis revealed a multimodal mechanism of action for A. platensis. Antioxidant activity is realized through two pathways: ethanolic extracts (rich in phenols) provide direct radical scavenging, while C-phycocyanin triggers endogenous defense via the Nrf-2/HO-1 axis. The photoprotective effect consists in preventing UV-induced apoptosis and suppressing enzymes that degrade the dermal matrix (collagenase, elastase) and stimulate pigmentation (tyrosinase). Regarding wound healing, it was established that polysaccharide and protein fractions stimulate fibroblast proliferation and angiogenesis (via VEGF), acting more effectively than synthetic analogues. Clinical data confirm the anti-inflammatory potential of spirulina; however, transitioning to nanostructured delivery systems (hydrogels, nanofibers) is necessary to increase the bioavailability of active proteins. Conclusions. A. platensis is an effective biotherapeutic agent that combines antioxidant, photoprotective, and reparative properties. Further research should be aimed at the standardization of extracts and the implementation of innovative transdermal carriers. Введение. Окислительный стресс и ультрафиолетовое излучение являются ключевыми факторами старения кожи и нарушения регенерации. Arthrospira platensis (Спирулина) рассматривается как перспективный источник биоактивных молекул для дерматологии. Цель исследования. Систематизировать данные о молекулярных механизмах антиоксидантного, фотозащитного, противовозрастного и ранозаживляющего действия A. platensis. Стратегия поиска. Проведен обзор научных публикаций в базах PubMed, Scopus, Web of Science и Google Scholar. Анализировались исследования in vitro, in vivo и клинические испытания, обзоры литературы, описывающие влияние спирулины на кожу в период c 2015 по 2025 год. Результаты. Анализ литературы выявил мультимодальный механизм действия A. platensis. Антиоксидантная активность реализуется двумя путями: этанольные экстракты (богатые фенолами) обеспечивают прямой перехват радикалов, тогда как С-фикоцианин запускает эндогенную защиту через ось Nrf-2/HO-1. Фотопротекторный эффект заключается в предотвращении УФ-индуцированного апоптоза и подавлении ферментов, разрушающих дермальный матрикс (коллагеназы, эластазы) и стимулирующих пигментацию (тирозиназы). В отношении ранозаживления установлено, что полисахаридные и белковые фракции стимулируют пролиферацию фибробластов и ангиогенез (через VEGF), действуя эффективнее синтетических аналогов. Клинические данные подтверждают противовоспалительный потенциал спирулины, однако для повышения биодоступности активных белков необходим переход к наноструктурированным системам доставки (гидрогели, нановолокна). Выводы. A. platensis является эффективным биотерапевтическим агентом, объединяющим свойства антиоксиданта, фотопротектора и репаранта. Дальнейшие исследования должны быть направлены на стандартизацию экстрактов и внедрение инновационных трансдермальных носителей. Кіріспе. Тотығу стрессі мен ультракүлгін сәулелену терінің қартаюы мен регенерацияның бұзылуының негізгі факторлары болып табылады. Arthrospira platensis (Спирулина) дерматология үшін биобелсенді молекулалардың перспективалы көзі ретінде қарастырылады. Зерттеу мақсаты. A. platensis-тің антиоксиданттық, фотоқорғаныстық, қартаюға қарсы және жараларды емдеуші әсерінің молекулалық механизмдері туралы мәліметтерді жүйелеу. Іздеу стратегиясы. PubMed, Scopus, Web of Science және Google Scholar деректер базаларындағы ғылыми жарияланымдарға әдеби шолу жүргізілді. 2015-2025 жылдар аралығындағы спирулинаның теріге әсерін сипаттайтын in vitro, in vivo зерттеулері, клиникалық сынақтар және әдеби шолулар талданды. Нәтижелері. Әдебиеттерді талдау A. platensis әсерінің мультимодальды механизмін анықтады. Антиоксиданттық белсенділік екі жолмен жүзеге асырылады: этанолды сығындылар (фенолдарға бай) радикалдарды тікелей ұстауды қамтамасыз етеді, ал С-фикоцианин Nrf-2/HO-1 осі арқылы эндогендік қорғанысты іске қосады. Фотоқорғаныс әсері УК-индукцияланған апоптоздың алдын алудан және дермальды матрицаны бұзатын (коллагеназа, эластаза) және пигментацияны ынталандыратын (тирозиназа) ферменттерді тежеуден тұрады. Жараның жазылуына қатысты полисахаридті және ақуызды фракциялар фибробластардың пролиферациясын және ангиогенезді (VEGF арқылы) ынталандыратыны, синтетикалық аналогтарға қарағанда тиімдірек әрекет ететіні анықталды. Клиникалық мәліметтер спирулинаның қабынуға қарсы әлеуетін растайды, алайда белсенді ақуыздардың биожетімділігін арттыру үшін наноқұрылымды жеткізу жүйелеріне (гидрогельдер, наноталшықтар) көшу қажет. Қорытынды. A. platensis антиоксиданттық, фотоқорғаныстық және репаранттық қасиеттерді біріктіретін тиімді биотерапиялық агент болып табылады. Әрі қарайғы зерттеулер сығындыларды стандарттауға және инновациялық трансдермальды тасымалдаушыларды енгізуге бағытталуы керек.