Аңдатпа
Background. The increasing prevalence of the use of novel psychoactive substances (NPS), especially among the younger generation, and the difficulties in their legal regulation. Aim: To summarize data on the epidemiology of novel psychoactive substances (NPS) use, risk factors, and their medical and social consequences. Search strategy.Literature search was conducted in the PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar, and CyberLeninka databases, as well as on the websites of UNODC and EMCDDA. The following keywords were used: new psychoactive substances, synthetic drugs, bath salts, spice, legal highs, designer drugs, risk factors, epidemiology, prevalence, medical consequences, death, mortality, social consequences, sociodemographic correlates. Articles published between 2013 and 2024 were included. Results.Novel psychoactive substances (NPS) represent a heterogeneous category engineered to imitate the effects of traditional drugs. NPS can be classified by chemical structure, pharmacological action, and intended effects. Research showed young people, more than older generations, and men, more than women, are likelier to use NPS. Users were often from socially vulnerable groups. The 2022 European Drug Report highlighted that today's adolescents use drugs more frequently than previous generations. NPS have various medical consequences, with unpredictable toxic effects leading to overdoses. Synthetic stimulants are linked to cardiovascular, neurological, and psychiatric symptoms, sometimes resulting in fatal outcomes. NPS can also cause physical and psychological dependence. NPS use has social, economic, and legal implications. Their distribution and use are often illegal, leading to criminal liability. NPS consumption is linked to homelessness, incarceration, and using other substances. Conclusion.Overall, NPS represent a major challenge for both public health and drug control organizations due to the ever-changing formulations, the complexity of monitoring and the unpredictability of effects and health harms. Введение: Увеличивающаяся распространенность употребления новых психоактивных веществ (НПВ), особенно среди молодого поколения, в купе с трудностями их законодательного регулирования. Цель: обобщение данных об эпидемиологии употребления НПВ, факторах риска, а также медицинских и социальных последствиях. Стратегия поиска: Поиск литературы проводился в PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar, Киберленинке и на веб-сайтах организаций: UNODC, EMCDDA с использованием ключевых слов: novel psychoactive substances, synthetic drugs, bath salts, spice, legal highs, designer drugs, risk factors, epidemiology, prevalence, medical consequences, death, mortality, social consequences, sociodemographic correlates. Включались статьи 2013–2024 годов. Результаты: Новые психоактивные вещества (НПС) представляют собой гетерогенную категорию, разработанную для имитации эффектов традиционных наркотиков. НПВ можно классифицировать по их химической структуре, фармакологическому действию и моделируемым эффектам. Исследования показали, что молодые люди чаще, чем старшее поколение, и мужчины чаще, чем женщины, участвуют в употреблении НПВ. Потребители чаще, чем непотребители, относились к социально уязвимым группам населения. В Европейском докладе о наркотиках 2022 года отмечалось, что нынешние подростки употребляют наркотики чаще, чем предыдущие поколения. НПВ имеют разнообразные медицинские последствия. Токсические эффекты данных классов веществ непредсказуемы и могут вести к передозировокам. Синтетические стимуляторы ассоциированы с сердечно-сосудистыми, неврологическими и психическими симптомами, которых в некоторых случаях приводили к летальным исходам. Кроме того НПВ способны формировать физическую и психическую зависимость к ним. Употребление НПВ также имеет социальные, экономические и правовые последствия. Использование и распространение НПВ зачастую являются незаконными и могут повлечь за собой уголовную ответственность. Употребление НПВ часто ассоциировано с бездомность, нахождением под стражей, употребление других видов психоактивных веществ. Выводы: В целом, НПВ представляют собой серьезную проблему как для общественного здравоохранения, так и для организаций, занимающихся контролем за незаконным оборотом наркотиков, с связи с постоянно меняющимися формулами, сложностью мониторинга и непредсказуемость эффектов и вреда для здоровья. Кіріспе: Жаңа психобелсеңді заттарды қолданудың, әсіресе өскелең ұрпақ арасында, оларды заңнамалық реттеудегі қиындықтармен қатар, таралуының артуы. Мақсаты: Жаңа психобелсеңді заттарды (ЖПЗ) тұтыну эпидемиологиясы, тәуекел факторлары, сондай-ақ медициналық және әлеуметтік салдары туралы деректерді қорыту. Іздеу стратегиясы: Әдебиетке шолу PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar, Киберленинка дерекқорларында және UNODC, EMCDDA ұйымдарының веб-сайттарында жүргізілді. Іздеуге келесі кілт сөздер қолданылды: novel psychoactive substances, synthetic drugs, bath salts, spice, legal highs, designer drugs, risk factors, epidemiology, prevalence, medical consequences, death, mortality, social consequences, sociodemographic correlates. 2013–2024 жылдары жарияланған мақалалар қосылды. Нәтижелері: Жаңа психобелсеңді заттар - бұл дәстүрлі есірткінің әсерін имитациялауға арналған жасалған гетерогенді санатты білдіреді. Жаңа психобелсеңді заттар химиялық құрылымына, фармакологиялық әсеріне және модельденетін әсерлеріне қарай жіктелуі мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, жастар егде жастағы адамдарға қарағанда, ал ер адамдар әйелдерге қарағанда жаңа психобелсеңді заттарды пайдалану мүмкіндігіне ие. Тұтынушылар тұтынушы еместерге қарағанда халықтың әлеуметтік осал топтарына көбірек жатады. 2022 жылғы Еуропалық есірткі туралы есеп қазіргі жасөспірімдер есірткіні бұрынғы ұрпақтарға қарағанда жиі қолданатынын көрсетеді. Жаңа психобелсеңді заттар әртүрлі медициналық салдары бар. Осы кластағы заттардың уытты әсерлерін болжау мүмкін емес және артық дозалануға әкелуі мүмкін. Синтетикалық стимуляторлар кейбір жағдайларда өлімге әкелетін жүрек-қан тамырлары, неврологиялық және психиатриялық белгілермен байланысты. Сонымен қатар, жаңа психобелсеңді заттар оларға физикалық және психикалық тәуелділікті қалыптастыруға қабілетті. Осы заттар пайдаланудың әлеуметтік, экономикалық және құқықтық салдары да бар. Жаңа психобелсеңді заттар пайдалану және тарату көбінесе заңсыз болып табылады және қылмыстық жауапкершілікке әкелуі мүмкін. Жаңа психобелсеңді заттар қолдану көбінесе үйсіздікпен, түрмеде отырумен және психоактивті заттардың басқа түрлерін қолданумен байланысты. Қорытынды: Тұтастай алғанда, жаңа психобелсеңді заттар тұрақты өзгеретін формулаларға, бақылаудағы қиындықтарға және әсерлер мен денсаулыққа зияндарды болжауға болмайтындығына байланысты қоғамдық денсаулық сақтау және есірткіні бақылау ұйымдары үшін айтарлықтай қиындық тудырады.