Аңдатпа
Introduction: Antimicrobial resistance (AMR) poses a major global health threat that requires coordinated international strategies to limit its spread and impact. Scientific approaches, including surveillance, innovative drug development, and stewardship programs, are essential to address the biological complexity of resistance. At the same time, economic and social dimensions—such as healthcare costs, access to medicines, and public awareness—must be integrated into global efforts to achieve sustainable solutions. Objective:To describe the global strategies, scientific approaches, socioeconomic aspects of AMR Materials and Methods: A systematic review of the literature was carried out, drawing on peer-reviewed publications from medical and public health databases such as PubMed, Google Scholar, and EBSCO, along with WHO reports, epidemiological data, and recent studies on AMR patterns and antibiotic prescribing practices. The analysis centered on global developments, with particular attention to Central Asia, especially Kazakhstan and its neighboring states. Results: Limited surveillance systems and inconsistent data collection hinder accurate assessment of AMR trends in Kazakhstan and neighboring countries. Socioeconomic factors, such as self-medication, over-the-counter antibiotic sales, and low public awareness, exacerbate the problem. Strengthening stewardship programs, improving diagnostics, and enhancing international collaboration are critical for reducing the spread of AMR. Conclusion: Findings emphasize the urgent need for coordinated global strategies, evidence-based policies, and context-sensitive interventions to address inappropriate antibiotic use and strengthen resistance surveillance. Введение: Антимикробная резистентность (АМР) представляет собой серьёзную глобальную угрозу для здоровья, требующую скоординированных международных стратегий для ограничения её распространения и последствий. Научные подходы, включая эпидемиологический надзор, разработку инновационных препаратов и программы рационального использования антибиотиков, имеют ключевое значение для решения биологической сложности резистентности. В то же время экономические и социальные аспекты — такие как расходы на здравоохранение, доступ к лекарствам и информированность населения — должны быть интегрированы в глобальные усилия для достижения устойчивых решений. Цель: Охарактеризовать глобальные стратегии, научные подходы и социально-экономические аспекты АМР. Материалы и методы: Был проведён систематический обзор литературы с использованием рецензируемых публикаций из медицинских и общественно-здравоохранительных баз данных (PubMed, Google Scholar, EBSCO), а также отчётов ВОЗ, эпидемиологических данных и современных исследований по динамике AMR и практике назначения антибиотиков. Анализ был сосредоточен на глобальных тенденциях с особым акцентом на Центральную Азию, включая Казахстан и сопредельные страны. Результаты: Ограниченные системы надзора и непоследовательный сбор данных препятствуют точной оценке тенденций AMR в Казахстане и соседних государствах. Социально-экономические факторы, такие как самолечение, продажа антибиотиков без рецепта и низкая информированность населения, усугубляют проблему. Усиление программ рационального использования, совершенствование диагностики и расширение международного сотрудничества имеют решающее значение для снижения распространения AMR. Заключение: Полученные данные подчёркивают острую необходимость в согласованных глобальных стратегиях, основанных на доказательной политике и адаптированных к региональному контексту мерах для предотвращения нерационального применения антибиотиков и укрепления системы надзора за резистентностью. Кіріспе: Антимикробтық резистенттілік (АМР) – оның таралуын және салдарын шектеу үшін үйлестірілген халықаралық стратегияларды талап ететін денсаулыққа төнген маңызды жаһандық қатер. Ғылыми тәсілдер, соның ішінде эпидемиологиялық қадағалау, инновациялық препараттарды әзірлеу және антибиотиктерді ұтымды пайдалану бағдарламалары резистенттіліктің биологиялық күрделілігін еңсеруде шешуші рөл атқарады. Сонымен бірге денсаулық сақтау шығындары, дәрі-дәрмекке қолжетімділік және халықтың хабардарлығы сияқты экономикалық және әлеуметтік қырлар тұрақты шешімдерге қол жеткізу үшін жаһандық күш-жігерге енгізілуі тиіс. Мақсат: АМР-дың жаһандық стратегияларын, ғылыми тәсілдерін және әлеуметтік-экономикалық қырларын сипаттау. Материалдар мен әдістер: Әдебиетке жүйелі шолу жүргізіліп, медициналық және қоғамдық денсаулық сақтау дерекқорларынан (PubMed, Google Scholar, EBSCO) рецензияланған жарияланымдар, сондай-ақ ДДСҰ есептері, эпидемиологиялық деректер және АМР динамикасы мен антибиотик тағайындау тәжірибесіне қатысты заманауи зерттеулер пайдаланылды. Талдау жаһандық үрдістерге бағытталып, ерекше назар Орталық Азияға, оның ішінде Қазақстан мен көршілес елдерге аударылды. Нәтижелер: Қадағалау жүйелерінің шектеулілігі және деректерді жинаудың бірізді еместігі Қазақстан мен көрші мемлекеттердегі АМР үрдістерін дәл бағалауға кедергі келтіреді. Өзін-өзі емдеу, антибиотиктердің рецептсіз сатылуы және халықтың төмен хабардарлығы сияқты әлеуметтік-экономикалық факторлар мәселені күрделендіреді. Антибиотиктерді ұтымды пайдалану бағдарламаларын күшейту, диагностика сапасын арттыру және халықаралық ынтымақтастықты кеңейту АМР таралуын төмендетуде шешуші мәнге ие. Қорытынды: Алынған деректер антибиотиктерді ұтымсыз қолдануды болдырмау және резистенттілікке қадағалауды күшейту үшін дәлелді саясатқа негізделген және өңірлік контекстке бейімделген үйлестірілген жаһандық стратегиялардың аса қажет екенін көрсетеді.