Аңдатпа
Introduction. Cardiovascular diseases, including atherosclerosis (AS), are the leading cause of morbidity and mortality worldwide, including in Kazakhstan. Lipid metabolism disorders, in particular, hypertriglyceridemia, which is recognized as an independent risk factor, play an important role in the development of AS. Genetic features associated with genes regulating lipid and carbohydrate metabolism (GCKR, SLC22A5, LPL, FLCN, LDLR, APOE) have a significant impact on the formation of dyslipidemia and determine individual metabolic characteristics. Studying the prevalence and effects of these genetic variants in the Kazakh population is particularly important, given its underrepresentation in global genetic research. Aim. The objective of this study was to study the frequency of genetic polymorphisms in genes involved in the regulation of lipid metabolism (GCKR, SLC22A5, LPL, FLCN, LDLR, APOE) in a group of Kazakhstani patients with hypertriglyceridemia and atherosclerosis. Additionally, we analyzed the relationship of the identified genetic variants with the biochemical parameters of the lipid profile. Materials and methods. The study analyzed data from 402 patients with cardiovascular diseases, 144 of whom had hypertriglyceridemia. To identify the genetic determinants of lipid metabolism disorders, full-exome sequencing was performed with a focus analysis of the GCKR, SLC22A5, LPL, and FLCN genes. The identified genetic variants were annotated and classified according to the recommendations of ACMG/AMP. The association of genetic polymorphisms with lipid profile parameters in patients with AS was studied. Results. Sequencing of the entire exome of patients with varying degrees of cardiovascular risk revealed genetic variations affecting triglyceride metabolism. Elevated triglyceride levels were reported in patients of all risk categories, with the highest frequency in very high-risk individuals (82 patients). Analysis of the lipid profile showed that total cholesterol was significantly higher in the high-risk group compared with the low-risk group (228.8±35.2 versus 207.8±30.3 mg/dl; p=0.0467). The level of HDL-C showed an inverse relationship with the level of risk, being the lowest in the very high-risk group (44.6±10.5 versus 50.1±9.9 mg/dl; p=0.0411). Although LDL and non-lipoprotein cholesterol did not show statistically significant differences, there was a tendency to increase them. Triglycerides also tended to increase, but without achieving statistical significance (p>0.05). There was a significant decrease in apolipoprotein A at high risk (p<0.0001). The distribution of APOE genotypes (p.T388C) was similar in all risk groups, with a predominance of the TT genotype (≈58-67%) and a rare occurrence of the CC genotype (≤5.3%), without statistically significant differences (p>0.05). Conclusions. The study did not reveal a statistically significant association between APOE (p.T388C) and GCKR genotypes with cardiovascular risk. Larger-scale studies are required, taking into account additional factors and an increased sample size. Введение. Сердечно-сосудистые заболевания, в том числе атеросклероз (АС), являются основной причиной заболеваемости и смертности во всем мире, включая Казахстан. Важную роль в развитии АС играют нарушения липидного обмена, в частности, гипертриглицеридемия, которая признана самостоятельным фактором риска. Генетические особенности, связанные с генами, регулирующими метаболизм липидов и углеводов (GCKR, SLC22A5, LPL, FLCN, LDLR, APOE), оказывают значительное влияние на формирование дислипидемий и определяют индивидуальные метаболические характеристики. Изучение распространенности и влияния этих генетических вариантов в казахстанской популяции особенно важно, учитывая ее ограниченное представительство в глобальных генетических исследованиях. Целью данного исследования было изучить частоты встречаемости генетических полиморфизмов в генах, участвующих в регуляции липидного обмена (GCKR, SLC22A5, LPL, FLCN, LDLR, APOE), в группе казахстанских пациентов с гипертриглицеридемией и атеросклерозом. Дополнительно мы анализировали взаимосвязь выявленных генетических вариантов с биохимическими параметрами липидного профиля. Материал и методы. В рамках исследования были проанализированы данные 402 пациентов с сердечно-сосудистыми заболеваниями, из которых 144 имели гипертриглицеридемию. Для выявления генетических детерминант нарушений липидного обмена было выполнено полноэкзомное секвенирование с анализом генов GCKR, SLC22A5, LPL и FLCN. Выявленные генетические варианты были аннотированы и классифицированы в соответствии с рекомендациями ACMG/AMP. Проведена оценка ассоциации генетических полиморфизмов с нарушениями липидного профиля в казахстанской популяции пациентов с сердечно-сосудистыми заболеваниями. Результаты. Секвенирование полного экзома пациентов с различной степенью сердечно-сосудистого риска выявило генетические вариации в генах, влияющие на метаболизм триглицеридов. Повышенные уровни триглицеридов были зафиксированы у пациентов всех категорий риска, с наибольшей частотой у лиц с очень высоким риском (82 пациента). Анализ липидного профиля показал, что общий холестерин был статистически значимо выше в группе высокого риска по сравнению с низким (228,8±35,2 против 207,8±30,3 мг/дл; p=0,0467). Уровень ХС-ЛПВП демонстрировал обратную зависимость от уровня риска, будучи самым низким в группе очень высокого риска (44,6±10,5 против 50,1±9,9 мг/дл; p=0,0411). Хотя уровни ЛПНП не показали статистически значимых различий, наблюдалась тенденция к их увеличению. Триглицериды также имели тенденцию к росту, но без достижения статистической значимости (p>0,05). Было отмечено существенное снижение аполипопротеина А в группе высокого риска (p<0,0001). Распределение генотипов APOE (p.T388C) было схожим во всех группах риска, с преобладанием генотипа ТТ (≈58–67%) и редкой встречаемостью генотипа СС (≤5,3%), без статистически значимых различий (p>0,05). Выводы. Исследование не выявило статистически значимой связи между генотипами APOE (p.T388C) и GCKR с сердечно-сосудистым риском. Требуются более масштабные исследования с учетом дополнительных факторов и увеличенным размером выборки. Кіріспе. Жүрек-қан тамырлары аурулары, оның ішінде атеросклероз (АС) бүкіл әлемде, соның ішінде Қазақстанда аурушаңдық пен өлімнің негізгі себебі болып табылады. Липидтер алмасуының бұзылуы, атап айтқанда, тәуелсіз қауіп факторы ретінде танылған гипертриглицеридемия АС дамуында маңызды рөл атқарады. Липидтер мен көмірсулардың метаболизмін реттейтін гендермен байланысты генетикалық ерекшеліктер (GCKR, SLC22A5, LPL, FLCN, LDLR, APOE) дислипидемияның пайда болуына айтарлықтай әсер етеді және жеке метаболикалық сипаттамаларды анықтайды. Қазақстандық популяциядағы осы генетикалық нұсқалардың таралуы мен әсерін зерттеу оның жаһандық генетикалық зерттеулердегі шектеулі өкілдігін ескере отырып, ерекше маңызды. Зерттеудің мақсаты. Бұл зерттеудің мақсаты липидтер алмасуын реттеуге қатысатын гендердегі (GCKR, SLC22A5, LPL, FLCN, LDLR, APOE), гипертриглицеридемиясы және атеросклерозы бар қазақстандық пациенттер тобындағы генетикалық полиморфизмдердің пайда болу жиілігін зерттеу болды. Сонымен қатар, біз анықталған генетикалық нұсқалардың липидті профильдің биохимиялық параметрлерімен байланысын талдадық. Зерттеудің әдістері. Зерттеу барысында жүрек-қан тамырлары аурулары бар 402 пациенттің деректері талданды, олардың 144 гипертриглицеридемия анықталды. Липидтер алмасуының бұзылуының генетикалық детерминанттарын анықтау үшін GCKR, SLC22A5, LPL және FLCN гендеріне бағытталған талдау толық экзом секвенилеу мәліметтерден жасалды. Анықталған генетикалық нұсқалар ACMG/AMP нұсқауларына сәйкес түсіндірілді және жіктелді. Жүрек-қан тамырлары аурулары бар пациенттердің липидті бейіні бұзылған генетикалық полиморфизмдер қауымдастығы бағаланды. Зерттеудің нәтижелері. Жүрек-қан тамырлары қаупі әртүрлі пациенттердің бүкіл экзомның реттілігінің триглицеридтердің метаболизміне әсер ететін гендерде генетикалық вариацияларды анықтады. Триглицеридтердің жоғарылауы барлық қауіп санаттарындағы пациенттерде тіркелді, бұл өте жоғары қауіпті адамдарда ең жоғары жиілік (82 пациент). Липидті профильді талдау жалпы холестериннің төмен деңгеймен салыстырғанда жоғары қауіп тобында статистикалық тұрғыдан айтарлықтай жоғары екенін көрсетті (228,8±35,2 қарсы 207,8±30,3 мг/дл; p=0,0467). HDL HDL деңгейі қауіп деңгейіне кері байланысты көрсетті, бұл өте жоғары қауіп тобындағы ең төмен (44,6±10,5 қарсы 50,1±9,9 мг / дл; p=0,0411). LDL және липопротеиндік емес холестерин статистикалық маңызды айырмашылықтарды көрсетпесе де, олардың өсу тенденциясы байқалды. Триглицеридтер де өсуге бейім болды, бірақ статистикалық маңыздылыққа жете алмады (p>0,05). А аполипопротеинінің жоғары тәуекелмен айтарлықтай төмендеуі байқалды (p<0,0001). APOE генотиптерінің таралуы (P.T388C) барлық қауіп топтарында ұқсас болды, TT генотипінің басым болуы (≈58-67%) және СС генотипінің сирек кездесуі (≤5,3%), статистикалық маңызды айырмашылықтар жоқ (p>0,05). Қорытынды. Зерттеуде жүрек-қан тамырлары қаупі бар APOE (P.T388C) және GCKR генотиптері статистикалық маңызды байланыс анықталмады. Бұл бірлестіктерді растау немесе жоққа шығару үшін қосымша факторларды және үлгінің ұлғаюын ескере отырып, үлкен зерттеулер қажет.