Аңдатпа
Introduction. The overall cancer burden in the Republic of Kazakhstan is increasing. However, existing data may not fully capture the specific trends and disparities among different demographic groups and regions. A detailed understanding of these patterns is critical for effective public health planning and resource allocation. Aim of the Study: To conduct a comprehensive analysis of cancer morbidity trends in Kazakhstan from 2014 to 2024, identifying key temporal, regional, and age-based disparities, with a particular focus on comparing pediatric and adult populations. Materials and methods: A retrospective ecological study was conducted using official, aggregated national health statistics. Temporal trends were analyzed by calculating the percentage growth in cases for adults and children (aged 0-17). Regional disparities were assessed using morbidity rates per 100,000 population for the year 2024. Results: The most striking finding was a disproportionate and rapid increase in pediatric cancer morbidity, which grew by 127.9% over the eleven years, significantly exceeding the 84.7% growth observed in the adult population. Overall, total registered cases increased by 85.2%. The study also confirmed significant geographical inequality, with morbidity rates in the industrial East Kazakhstan Region (2,150.2 per 100,000) being nearly three times higher than in the western Mangystau Region (775.1). Conclusion: These findings signal the need to reassess national priorities in oncological care. The alarming and out-of-proportion rise in childhood cancer, coupled with persistent regional inequalities, demands an immediate strategic focus on developing pediatric oncology services, including enhanced research into causative factors and strengthening specialized healthcare infrastructure. Актуальность: В Республике Казахстан отмечается рост общего бремени онкологических заболеваний. Однако существующие данные не в полной мере отражают специфические тенденции и диспропорции внутри различных демографических групп и регионов. Такое детальное понимание необходимо для эффективного планирования и распределения ресурсов в системе здравоохранения. Цель исследования: Провести комплексный анализ динамики онкологической заболеваемости в Казахстане за период с 2014 по 2024 год, выявив ключевые тенденции, региональные и возрастные диспропорции, с особым акцентом на сравнение педиатрической и взрослой популяций. Материал и методы: Проведено ретроспективное экологическое исследование на основе официальных агрегированных данных национальной медицинской статистики. Временные тенденции анализировались путем расчета процентного роста случаев для взрослых и детей (0-17 лет). Региональные различия оценивались по интенсивным показателям заболеваемости на 100 000 населения за 2024 год. Результаты: Наиболее значимым результатом стал непропорционально быстрый рост заболеваемости раком у детей, которая за одиннадцатилетний период увеличилась на 127,9%, что значительно превышает рост в 84,7%, наблюдаемый среди взрослого населения. В целом, общее число зарегистрированных случаев выросло на 85,2%. Исследование также подтвердило значительное географическое неравенство: интенсивные показатели в промышленной Восточно-Казахстанской области (2150,2 на 100 000) почти в три раза превышали показатели в западной Мангистауской области (775,1). Заключение: Полученные данные служат сигналом о необходимости пересмотра национальных приоритетов в области онкологической помощи. Тревожный и опережающий рост заболеваемости раком у детей, наряду с сохраняющимся региональным неравенством, требует незамедлительного стратегического фокуса на развитии педиатрической онкологической службы, включая углубленное изучение причинных факторов и укрепление специализированной медицинской инфраструктуры. Кіріспе: Қазақстан Республикасында онкологиялық аурулардың жалпы жүктемесінің артуы байқалады. Алайда қолда бар деректер әртүрлі демографиялық топтар мен өңірлер арасындағы нақты үрдістер мен диспропорцияларды толық көрсете алмайды. Мұндай жан-жақты түсінік денсаулық сақтау жүйесінде ресурстарды тиімді жоспарлау мен бөлу үшін қажет. Мақсаты: 2014–2024 жылдар аралығында Қазақстандағы онкологиялық аурушаңдықтың серпінін кешенді түрде талдау, негізгі үрдістерді, өңірлік және жас ерекшеліктеріне байланысты айырмашылықтарды анықтау, әсіресе педиатриялық және ересек популяциялар арасындағы салыстыруға баса назар аудару. Материалдар және әдістер: Зерттеу ресми ұлттық медициналық статистиканың жинақталған деректері негізінде ретроспективті экологиялық зерттеу ретінде жүргізілді. Уақытша үрдістер ересектер мен балалар (0–17 жас) арасындағы жағдайлардың пайыздық өсуін есептеу арқылы бағаланды. Өңірлік айырмашылықтар 2024 жылға арналған 100 000 халыққа шаққандағы аурушаңдықтың қарқынды көрсеткіштері бойынша есептелді. Нәтижелерi: Ең маңызды нәтиже – балалар арасындағы қатерлі ісік ауруларының шектен тыс қарқынды өсуі болды: он бір жыл ішінде көрсеткіш 127,9%-ға артқан, бұл ересектер арасында байқалған 84,7%-дық өсімнен әлдеқайда жоғары. Жалпы тіркелген жағдайлар саны 85,2%-ға көбейген. Сондай-ақ, зерттеу айтарлықтай географиялық теңсіздікті растады: өнеркәсіптік Шығыс Қазақстан облысындағы қарқынды көрсеткіш (100 000 адамға 2150,2) батыстағы Маңғыстау облысымен (775,1) салыстырғанда шамамен үш есе жоғары. Қорытындылар: Алынған деректер онкологиялық көмекті ұйымдастыруда ұлттық басымдықтарды қайта қарау қажеттігін көрсетеді. Балалар арасындағы қатерлі ісікке шалдығудың алаңдатарлық әрі жедел өсуі және өңірлік теңсіздіктің сақталуы педиатриялық онкологиялық қызметті дамытуға стратегиялық назар аударуды талап етеді. Бұл – себептік факторларды терең зерттеу мен мамандандырылған медициналық инфрақұрылымды күшейтуді қамтиды.