Аңдатпа
The article seeks to analyse the linguistic and cognitive aspects of the Kazakh language that should be mastered by learners. The article presents a cognitive model of teaching linguistic aspects (in particular, word formation) of the Kazakh language on the framework of certain principles, modern approaches and theories of teaching. In order to determine the initial readiness for teaching the Kazakh language in higher education on the basis of the developed cognitive model, observation and questionnaires were applied. In the ongoing research we came to the comprehension that the university educational process has a considerable resource for the forming of the preparedness for teaching Kazakh linguistics in higher education. The special function of the general literary language in teaching the cognitive model of word-formation categories in higher education institutions, reflected in the research materials, is to demonstrate the cognitive nature of scientific language, the second function is to clarify the definitions and content of some ethnographic concepts, the third function is to demonstrate the emergence of new words and their definitions. The process of word formation takes into account the direct continuity of the meaning of a word with the content of science; in turn, the content of science, which gives origin to its form, is considered from the perspective of the dependence of the content of science on itself. By means of this, the research paper has demonstrated that the primary requirement for word formation is the efficiency of teaching areas of language development to new cognitive models derived from science and technology. Мақалада қазақ тілінде білім алушылардың меңгеруі тиіс лингвистикалық және когнитивтік білім аспектілерін талдауға талпыныс жасалды. Мақалада қазақ тілінің лингвистикалық аспектілерін (әсіресе сөзжасамды) оқытудың когнитивтік моделі нақты қағидаттар, заманауи тәсілдер мен оқыту теорияларының негізінде көрсетіледі. Игерілген когнитивтік моделдің негізінде жоғары оқу орындарында қазақ тілі лингвисикасын оқытуға деген бастапқы дайындықты анықтау мақсатында бақылау мен сұрақ-жауап әдістері қолданылады. Зерттеу барысында жоғары оқу орнының педагогикалық үдерісіндегі қазақ тілі лингвистикасын оқытуға дайындықты қалыптастырудағы әлеуетінің зор екендігі талданады. Зерттеу материалындағы сөзжасамдық категориялардың танымдық моделін жоғары оқу орындарында оқыту арқылы жалпы әдеби тілдің ерекше қызметі ғылыми тілдің когнитивтік табиғатын көрсету болса, екіншісі белгілі бір этнографиялық ұғым-түсініктердің атауы мен мазмұнын түсіндіруге бағытталса, үшіншіден сөзжасамдық процесс жаңа аталымдардың пайда болуы мен олардың дефинициясын көрсетуге негізделеді. Сөзжасамдық үдеріс кезіндегі сөздердің мазмұны ғылым мазмұнымен тікелей сабақтастығы қарастырылып, ғылым мазмұны оның формасын тудыра отырып оны өзіне тәуелділігі қарастырылады. Осы арқылы зерттеу жұмысында сөзжасамның негізгі шарты тілдің даму салаларын ғылым мен технологиядан туындайтын жаңа когнитивтік модел мәселелерін оқытудың тиімділігі көрсетіледі. В статье предпринята попытка проанализировать лингвистические и когнитивные аспекты казахского языка, которые должны быть усвоены обучающимися. В статье представлена когнитивная модель обучения лингвистическим аспектам (в частности словообразованию) казахского языка на основе конкретных принципов, современных подходов и теорий обучения. С целью определения исходной готовности к преподаванию лингвистики казахского языка в высших учебных заведениях на основе разработанной когнитивной модели использовались методы наблюдения и анкетирование. В процессе исследования мы пришли к пониманию, что педагогический процесс в ВУЗе имеет огромный потенциал для формирования готовности преподавать лингвистику казахского языка в ВУЗ-ax. Особая функция общего литературного языка при обучении в ВУЗ-ax познавательной модели словообразовательных категорий отраженных в материале исследования заключается в демонстрации когнитивной природы научного языка, вторая функция – в объяснении наименований и содержания определенных этнографических понятий, третья функция – в демонстрации появления новых наименований и их дефиниции. Рассмотрена прямая преемственность содержания слов во время словообразовательного процесса с содержанием науки, в свою очередь содержание науки порождающая его форму рассматривается с точки зрения зависимости содержания науки от ee самой. Посредством этого в исследовательской работе показано, что основным условием словообразования является эффективность обучения областей развития языка новым когнитивным моделям, вытекающим из науки и технологий.